तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

३८	तैत्तिरीये आरण्यके

इत्यृतुम॑ण्डला॑नि । सूर्यम॑ण्डलान्य॒ाख्यायि॑काः । अत ऊ॒र्ध्वँ स॒निर्व॑चनाः^(६) ॥ ३ ॥

नि॒जानु॑कां भ॑व॑ति द्रुह्याताम॒म्वञ्च॑ च^(६) ॥ अनु० ६ ॥

नाचरतीतिव्युत्पत्तेः यजमानोन्तेवासी तस्याध्वर्योः समीपे नि-
वासात् तावध्वर्युयजमानावभिज्ञेन सह द्रोहयोग्यौ न भवतः
स्वयं द्रोग्धावपि न भवतः द्रोग्धारावपि न भवत इति वक्तु-
मन्योन्यस्मा इत्युक्तं, तस्मै विदुषे स्वयं द्रोहमकृत्वा सोपि यथा
न द्रुह्यति तथा वर्त्तितव्यं, ‘यः’ मूढः, तस्मै विदुषे ‘द्रुह्य-
ति’, सोऽयं स्वर्गलोकाद्भ्रष्टो भवति तस्मान्न द्रोहः कर्त्तव्यः,
स्मृतिः प्रत्यक्षमृत्यारभ्य पञ्चस्वनुवाकेषु प्रोक्तोर्थ उपसंह्रियते।
‘इति’ एवमतीते ग्रन्थे, ऋतूर्ऋतूनानुद्यमान इत्यादिभिर्ऋतु-
मण्डलप्रतिपादकानि वाक्यान्युक्तानि, एतैरादित्यमण्डलम-
त्यादिभिः सूर्यमण्डलप्रतिपादकानि वाक्यान्युक्तानि, पूर्वोक्त
एवार्थो दृढमाख्यायते। यासु ऋचु उदाहृतासु ता आख्या-
यिकाः शुकन्ते अन्यदित्यादयः ता अप्युक्ताः, अत ऊर्ध्वमुपरि-
तनेष्वनुवाकेषु ‘सनिर्वचनाः’ निःशेषेण वचनं निर्वचनं ब्राह्मण-
न्तेन सहिताः, ‘आख्यायिकाः’, सनिर्वचनाः पूर्वेष्वनुवाकेषु म-
न्त्रप्रतिपादितेऽर्थे संवादार्थमृच उदाहृताः, उत्तरेष्वनुवाकेषु
ब्राह्मणप्रतिपादितेऽर्थे संवादार्थमृच उदाह्रियन्त इत्यर्थः ॥

इति सायनाचार्य्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे यजुरा-
रण्यके प्रथमप्रपाठके षष्ठोऽनुवाकः ॥ ० ॥