तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४३० तैत्तिरीये आरण्यके

ओजी॑यो रुद्र त्वद॑स्ति⁽१७⁾। ⁽१८⁾गाय॒त्रम॑सि। त्रैष्टुभम॑- सि। जा॑गतमसि⁽१८⁾॥ ⁽१९⁾मधु॒ मधु॒ मधु॑⁽१९⁾॥ ७॥ अ॒न॒क्तु॒, असा॑दी॒त्, उत्त॑रतः॒, पा॒हि, प्रतिमा, अं॒सि, यज॒तन्त्रं॑, अ॒न्यत्, जाग॑तम॒सि, एक॑ञ्च॥ अनु० ५॥

‘बिभर्षि’ कर्णकण्ठहस्तादौ धारयसि। तथैव ‘अर्हन्’ योग्यः सन्, ‘अब्भुवं’ अब्वादिभ्यः पञ्चभूतेभ्यः उत्पन्नं, ‘इदं’ जगत्, ‘दयसे’ पालयसि, अतो हे ‘रुद्र’ ‘त्वत्’ ‘ओजीयः’ त्वत्तो बलवद्वस्तु किमपि ‘न’ एव, ‘अस्ति’॥

एतन्महावीरस्य सायकादिधारणासम्भवमाशङ्क्य स्तुतित्वेन परिहरति। “अर्हन् बिभर्षि सायकानि धन्वेत्याह॥१०॥ स्तौत्येवैनमेतत्” इति। (५ प्र०।४ अ०।३२ म०)। अनेनैव न्यायेन पूर्वोक्तमन्त्रद्वयार्थासम्भवशङ्कापि परिहर्त्तव्या। एवमुत्तरयो- रपि योज्यं॥

कल्पः। धवित्राण्यादत्ते गायत्रमसीति प्रथमं त्रैष्टुभमसीति द्वितीयं जागतमसीति तृतीयमिति। (१८ मन्त्रः)। वायुना ज्वालोत्पादकं व्यजनं धवित्रं हे प्रथमधवित्र त्वं ‘गायत्रमसि’ गायत्रीच्छन्दोदेवतारूपमसि॥

एतैर्मन्त्रैः साध्यमादानं विधत्ते। “गायत्रमसि त्रैष्टुभमसि जागतमसीति धवित्राण्यादत्ते। छन्दोभिरेवैनान्यादत्ते” इति। (५ प्र०।४ अ०।३३ म०)। गायत्र्यादिशब्दैर्महावीरस्य व्यवहार- च्छन्दोदेवताभिरादानसिद्ध्यर्थो द्रष्टव्यः॥