तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४३६ तैत्तिरीये आरण्यके

स्त्वा विश्‍वै॑र्दे॒वैरु॒परि॑ष्टाद्रोचयतु पा॒ङ्क्ते॑न॒ छन्द॑सा । स मा रु॒चितो॒ रोच॑य^(३) । ^(४)रो॒चित॒स्त्वं दे॑व घर्म दे॒वेष्व॑सि॑ । रो॒चि॒षी॒या॒हं म॑नु॒ष्ये॑षु^(४) । ^(५)सम्राड्॒ घर्म॑ रु॒चित॒स्त्वं दे॒वेष्वायु॑ष्माꣳस्तेज॒स्वी ब्र॑ह्मवर्च॒स्य॑सि । रु॒चितो॒ऽहं म॑नु॒-

छन्दसेत्याह । बृहस्पतिरेवैनं विश्‍वैर्देवैरुपरिष्टाद्रोचयति पाङ्क्तेन छन्दसा । स मा रुचिता रोचयेत्याह । आशिषमेवैतामाशास्ते” इति ॥ २ ॥ (५प्र०।५अनु०।३म०) ॥

अथ यजुरन्तरमाह । ^(४)“रोचितस्त्वं देव घर्म ० मनुष्येषु^(४)” इति । हे ‘देव’ द्योतमान, ‘घर्म’ महावीर, ‘त्वं’ ‘देवेषु’ मध्ये, ‘रोचितः’ प्रकाशितः, ‘असि’ । अतस्त्वत्प्रसादात् ‘अहं’ अपि ‘मनुष्येषु’ मध्ये, ‘रोचिषीय’ प्रकाशितो भूयासं ॥

अस्मिन् मन्त्रे भागद्वयगतयोरर्थयोः प्रसिद्धिमवलम्ब्याविलम्ब्य हिशब्देनैवकारेण दर्शयति । “रोचितस्त्वं देव घर्म देवेष्वित्याह । रोचितो ह्येष देवेषु । रोचिषीयाहं मनुष्येष्वित्याह । रोचत एवैष मनुष्येषु” इति । (५प्र०।५अनु०।४म०) ॥

अथ यजुरन्तरमाह । ^(५)“सम्राट् घर्म रुचितः ० ब्रह्मवर्चसी भूयासं”^(५) इति । हे ‘घर्म’ महावीर, ‘त्वं’ ‘देवेषु’ मध्ये, बहुगुणयुक्तः ‘असि’, के ते गुणा इति त उच्यन्ते । ‘सम्राट्’ साम्राज्ययुक्तः, ‘रुचितः’ प्रकाशितः, ‘आयुष्मान्’ दीर्घेणायुषा