तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४३८ तैत्तिरीये आरण्यके

सु॒म॒न॒स्यमा॑नः । स न॑ः स॒म्राडिष॒मूर्जं॑ धेहि । वा॒जी वा॒जिने॑ पवस्व । रो॒चि॒तो घ॒र्मो रु॑चीय⁽७⁾ ॥ २ ॥ रोच॑य, धे॒हि, नव॑ च ॥ अनु० ६ ॥

उक्तः सोऽत्रापसंह्रियते । हे महावीर 'पुरस्तात्' पूर्व्वस्यां दिशि, 'दृशे' दीप्तयः, यथा भवन्ति तथा त्वं 'रोचसे' दीप्यसे, एवं दक्षिणादिषु दिक्षु द्रष्टव्यं । अतः 'सुमनस्यमानः' सौमनस्यं प्राप्तः, 'सम्राट्' साम्राज्यं प्राप्तः, 'सः' त्वं, 'नः' अस्माकं, 'इषं' 'ऊर्जं' च 'धेहि' सम्पादय । 'वाजी' समृद्धान्नः, त्वं 'वाजिने' समृद्धान्नाय मह्यं, 'पवस्व' सर्व्वं भोग्यं शोधय । एवमनेन प्रकारेण 'घर्मः' महावीरः, 'रोचितः' अस्माभिः प्रकाशितः, अतः तत्प्रसादादहमपि 'रुचीय' प्रकाशवान् भूयासं ॥

यदुक्तं सूत्रकारेण उपोत्तिष्ठन्नध्वर्युराह* रुचितो घर्म इति तदिदं कालमचितं विधत्ते । “तं यदेतैैर्यजूर्भिररोचयित्वा । रुचितो घर्म इति प्रब्रूयात् । अरोचुकोऽध्वर्युः स्यात् । अरोचुको यजमानः । अथ यदेनमेतैैर्यजूर्भी रोचयित्वा । रुचितो घर्म इति प्राह । रोचुकोऽध्वर्युर्भवति । रोचुको यजमानः” इति ॥ ३ ॥ (५ प्र० । ५ अ० । ७ म०) । 'तं' महावीरं, 'यदेतैः' अनुवाकोक्तैः, 'यजूर्भिः' मन्त्रैः, 'अरोचयित्वा' प्रकाशितमकृत्वा, प्रथमत एव 'घर्मः' महावीरः, 'रुचितः' प्रकाशितः, 'इति' 'प्रब्रूयात्' ।

---

* अध्वर्युं प्राह इति D चिह्नित पु० पाठः ।