तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४२ तैत्तिरीये आरण्यके

(३)अप॑श्यम॒हमे॒तान्त्स॒प्त सूर्य्या॒निति॑ । पञ्च॑ कर्णो॒ वात्स्या॑यनः । स॒प्तक॑र्णिश्च॒ प्लाक्षिः॑ ॥ २ ॥

आनु॒श्रवि॑क ए॒व नौ क॒श्यप॒ इति॑ । उ॒भौ वे॑दयिते । न

---

प्रचक्षते । शिरस्यवस्थितानि यानि सप्तच्छिद्राणि तेषु सञ्च- रन्तः 'प्राणाः', 'सप्त सूर्याः', 'इति', अन्ये । एते सर्वेऽप्याचार्याः सप्तसूर्य्यबुद्ध्या खैरुपास्यानि तत्त्वान्याहुः, अतो नैते मुख्याः सप्त सूर्याः ॥

अथ मुख्यानां सप्तसूर्याणां द्रष्टारावृषी उदाहरति । (१)“अपश्यमहमेतान् ० महामेरुं गन्तुम्”(१) इति । 'पञ्चकर्ण- नामकः', कश्चिद्वत्सस्य पुत्रो महर्षिः 'एतान्' आरोग्यादीन्, 'सप्तसूर्यान्', प्रत्यक्षेणैव 'अहमपश्यम्', इत्युवाच । तथा 'सप्त- कर्णनामकः', कश्चित् प्लक्षस्य पुत्रो महर्षिरपि 'अहमपश्यम्', इत्युवाच । अतो मनुष्यैः सन्निहितत्वादेक एव सूर्य्योऽवलोक्यते, न तु व्यवहितत्वादितरे षट् सूर्या अवलोक्यन्ते । किञ्च तौ 'उभौ' अपि पञ्चकर्णसप्तकर्णाख्यौ महर्षी, 'वेदयिते' इत्थं वेदयतः, प्राणिनः सर्वान् बोधयतः । किमिति तदुच्यते, 'कश्यपाख्यः' अष्टमः सूर्य्यः, 'नौ' आवयोः उभयोः, 'आनु- श्रविक एव', न तु प्रत्यक्षः गुरूपदेशमनुश्रूयत इत्यनुश्रवो वेदः, तत्रैवानुगतः, 'आनुश्रविकः', यत्ते शिल्पं कश्यपेत्यादि- मन्त्रादेवावगम्यत इत्यर्थः । प्रत्यक्षादर्शने हेतुमप्याहुः,