तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ७ अनुवाकः । ४३

हि शेकुमि॑व महामे॒रुङ्कन्तुं॑(६) । (७)अप॑श्यम॒हमे॒तत् सू॑- र्यमण्डलं परिवर्त्त॑मानं । गार्ग्यः प्रा॑ण॒त्रातः । गच्छतं म॑हामे॒रुं । एक॑ञ्चाजह॒तं(७) । (८)भ्राजपटरपतङ्गा नि॒- ह्ने । तिष्ठ॑न्वात॒पन्ति॑ । तस्मा॑दि॒ह त॑म्न्रितपाः ॥ ३ ॥

‘महामेरुं’ कश्यपस्यस्थानं, ‘गन्तुं’, आवां ‘नहि शेकुमिव’ न शक्तौ भवाव एव, तस्माद्भेदादेव जानीवः ॥

अथ कश्यपदर्शिनमृषिमुदाहरति । (७)“अपश्यमहमेतत् ० एकञ्चाजहतं”(७) इति । गर्गस्य पुत्रः ‘प्राणत्रातनामकः’, कश्चित् महर्षिः तौ पञ्चकर्णसप्तकर्णौ प्रत्येवमुवाच, महामेरावेव ‘परिवर्त्तमानम्’, ‘एतत्’ कश्यपाभिधं, ‘सूर्य्यमण्डलं’, प्रत्यक्षेणैव ‘अपश्यं’, अतो हे मुनी युवामपि ‘महामेरुं’, ‘गच्छतं’ योग्येन मार्गेण गच्छतं, तत्त्वतस्तु दूहात्र* ‘अजहतं’ मेरुं कदाचिदप्यपरित्यजन्तम्, ‘एकं’ कश्यपाख्यं सूर्य्यञ्च, गच्छतं ॥

अथ मेरुगमने मार्गं दर्शयति । (८)“भ्राजपटरपतङ्गा निह्ने ० तस्मादिहातप्रितपाः”(८) इति । य एते सप्तसूर्याः तेषां मध्ये आरोगारख्यस्य अस्माभिर्दृश्यमानस्य सूर्य्यस्य गतिः प्रसिद्धा, तदनन्तरभाविनो भ्राजादयस्त्रयः ते ‘निह्ने’ मेरुमार्गस्य निह्रुतप्रदेशे अधोभागे, ‘तिष्ठन्वातपन्ति’ अवस्थिताः सन्तो रश्मिभिरधोमुखैर्मेरुमार्गादधोवर्त्तिनः प्राणिनः सर्वतः प्रकाशयन्ति, ‘तस्मात्’, एषामधोमुखा रश्मयः ‘तस्मात्’, ‘इह’ लोके, ‘तन्नि-

G 2