तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४४ तैत्तिरीये आरण्यके

' अमुत्रे॒तरे॑ । तस्मा॑दि॒हात॑प्तितपाः^(८) । ^(९)तेषा॑मे॒षा भ॑व॑ति । स॒प्त सूर्या॒ दिव॒मनु॒प्रवि॑ष्टाः । तानन्वे॑ति प॒थिभि॑र्दक्षिणावा॒न् । ते अ॒स्मै॒ सर्वे॑ घृ॒तमात॑पन्ति । ऊर्जँ॑

---

तपाः' तपनशीलरश्मियुक्ताः, 'इतरे' तु भ्राजपटरपतङ्गेभ्योऽन्ये, खर्णेन ज्योतिष्मद्दिभागशस्त्रयः सूर्याः ते 'अमुत्र' मेरुमार्गादुपरिभागे, वर्त्तन्ते यस्मात् तेषां रश्मयः यदूर्ध्वमुखास्तस्मात्ते 'इह' अधो लोकेषु, 'अतप्तितपाः' तपनशीलरश्मियुक्ता न भवन्ति, भ्राजादीनामधोमुखरश्मित्वात् खर्णादीनामूर्ध्वमुखरश्मित्वाच्च वर्गद्वयमध्ये तापाभावाच्छीतलेन मार्गेण मेरुं गन्तुं शक्यत इत्यर्थः ॥

अथ सूर्याणां मध्यवर्त्तिमार्गप्रतिपादिकामृचमवतारयति । (९)“तेषामेषा भवति ॰ अनपस्फुरन्त इति”(९) इति । आरोग्दयः 'सप्त सूर्याः', 'दिवम्' अन्तरिक्षं, 'अनुप्रविष्टाः' अनुक्रमेणव्याप्ताः, 'दक्षिणवान्' शास्त्रोक्त इष्टकदक्षिणायुक्तोऽनुष्ठितारुणकेतुकाग्निः, प्रागुक्तान् सप्तसूर्याननुसृत्य 'पथिभिः' सूर्यवर्गद्वयवर्त्तिभिः शान्तमार्गैः, 'एति' मेरुं गच्छति, 'ते' सूर्याः, 'सर्वे', 'अस्मै' यजमानाय, 'घृतमातपन्ति' मेरुमार्गरूपमाकाशं घृतादिभोग्यवस्तुसम्पूर्णं यथा भवति तथा प्रकाशयन्ति । किं कुर्वन्तः, 'ऊर्जं दुहानाः' भोग्यं क्षीरादिकं सम्पादयन्तः, 'अनपस्फुरन्तः' सन्तापमकुर्वन्तः, हे यजमान