तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४७८ तैत्तिरीयारण्यके

(२)विश्वान्देवान॑याडि॒ह(३) । (४)स्वाहा॑ ऋ॒तस्य॒ धर्म॑स्य ।

मन्त्रोऽपि व्याख्येयः, तत्तेन मन्त्रद्वयेन स्वर्गलोकात्* ‘परस्तात्’ उपरिभागे, अहर्द्देवतया सहितं ‘आदित्यं’ धारयति । ‘अवस्तात्’ अधोभागे, रात्रिदेवतया सहितं ‘आदित्यं’ धारयति । यस्मादेवं ‘तस्मात्’ स्वर्गे, ‘असावादित्यः’ देवताद्वयेन ‘धृतः’ वर्त्तते ॥

मनुष्यनामानि, पञ्चः, सीददित्याह, इन्द्रायेत्याह, अङ्कयति, घ्नन्ति, गृह्णाति, अहिꣳसायै, पञ्चाह, आदित्यवते स्वाहेत्याह, पितृमन्, एति, चत्वारि च ॥

इति पञ्चमप्रपाठके सप्तमोऽनुवाकः ॥ ७ ॥

कल्पः । अपरेणाहवनीयं दक्षिणाभिक्रामन् विश्वा आशा दक्षिणसदिति ब्राह्मणमीक्षत इति । (२ मन्त्रः) । दक्षिणदेशे सीदतीति ‘दक्षिणसद्’ ब्रह्मा, सोऽयं ‘विश्वा आशाः’ सर्व्वदिग्वर्त्तिनो देवान् प्रीणात्विति शेषः ॥

उक्तार्थपरत्वं मन्त्रस्य दर्शयति । “विश्वा आशा दक्षिणसदित्याह । विश्वानेव देवान् प्रीणाति । अथो दुरिष्ट्या एवैनं पाति” इति । (५ प्र० । ८ अनु० । १८ म०) । अनेन मन्त्रेण देवप्रीतिर्भवति । यागे सम्भावितदोषाच्च यजमानं पालयति ॥

कल्पः । विश्वान् देवानयाडिहेति होतारमिति । ईक्षत इत्यनुवर्त्तते । (३ मन्त्रः) । ‘इह’ कर्म्मणि, होता ‘विश्वान् देवान्’ ‘अयाट्’ इष्टवान् ॥

---

* स्वर्गलोके परस्तात् इति तै० पुस्तकपाठः ।