तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४६४ तैत्तिरीये आरण्यके

पि॒ता नो॑ऽसि॒ मा मा॑ हिँ॑सीः । अ॒श्याम॑ ते देवघर्म । मधु॑मतो॒ वाज॑वतः पितु॑मतः । अङ्गिर॑स्वतः स्वधावि॒- नः॑ । अशीमहि॑ त्वा मा मा॑ हिँ॑सीः(११) । ⁽¹²⁾स्वाहा॑

पराभवति” इति। (५ प्र०।८ अ०. १८ म०) । अत्र प्रथमप्रवर्ग्ये प्रातःकालीने तदीयद्रव्येणाग्निहोत्रं जुहुयात् न वेति वि- चारः होमपक्षे प्रथमाम्नातेनाग्निर्ज्योतिरिति मन्त्रेण होतव्यं, स च मन्त्रो नित्याग्निहोत्रे सायङ्कालीनः अतो यथा पूर्व्व- मनुष्ठानं न स्यात् । अहोमपक्षे लाहुत्यभावादग्निः क्षुधया पराभूतो भवेत् । अतो दोषद्वयपरिहाराय भूः स्वाहेति म- न्त्रेण प्रथमप्रवर्ग्यकाले जुहुयात् । ततः सायमग्निर्ज्योतिरिरिति मन्त्रः परेद्युः प्रातःसूर्य्यो ज्योतिरिति मन्त्रः एवं सति यथा पूर्व्वं नित्याग्निहोत्रवदेवेमा आहुतीर्जुहोति । अग्निश्चाहुति- सद्भावान्न पराभवति ॥

कल्पः । हुतग्ं हविर्मधुर्हविरिति भक्षयित्वेति । पाठस्तु । (११)“हुतग्ं हविः ० अशीमहि त्वा मा मा हिग्ंसीः”(११) इति। इदं प्रवर्ग्याख्यं ‘हविः’ उत्तराग्नौ ‘हुतं’ तच्च ‘हवि- र्मधु’ स्वादुभूतं, कुत्र हुतमिति तदुच्यते । ‘इन्द्रतमेऽग्नौ’ अति- शयेन परमैश्वर्य्ययुक्ते जाठरे प्राणरूपेऽग्नौ, हे प्रवर्ग्य त्वं ‘नः’ अस्माकं, ‘पिता’ पालकः ‘असि’ अतो मां, ‘मा हिग्ंसीः’ हे ‘घर्म’ प्रवर्ग्यदेव, ‘मधुमतः’ माधुर्य्ययुक्तस्य, ‘वाजवतः’ शरीर-