तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके ११ अनुवाकः। ५१७

थाऽऽनु॒ मेहि॑ । स॒ह प्र॒जया॑ स॒ह रा॒यस्पोषे॑ण⁽९१⁾* । ⁽९२⁾सु॒मि॒त्रा न॒ आप॒ ओष॑धयः सन्तु ॥ दु॒र्म्मित्रा॑स्तस्मै॑ भूयासुः । योऽस्मान् द्वेष्टि॑ । यञ्च॑ व॒यं द्वि॒ष्मः⁽९३⁾ ।

प्रवर्ग्यं उदासयति असौ तदानीं तं ‘प्रवर्ग्यम्’, ‘अनु’, स्वकीयां ‘प्रजां’ पुत्रादिकां, ‘पशून्’ गवादीन्, ‘सोमपीथं’ करिष्यमाणं सोमपानञ्च, ‘उद्दासः’ ‘ईश्वरः’ उदासयितुं समर्थो भवति । प्रवर्ग्योद्वासनमनु सर्व्वमिदं नश्यतीत्यर्थः†। अतः सोमपीथे- त्यादिमन्त्रपाठेन प्रजादिकं स्वात्मनि सम्पादयति ॥

कल्पः । सुमित्रा न आप ओषधयः इति मार्ज्जालीयदेशे उच्छिष्टखरे मार्ज्जयिलेति । पाठस्तु । (९२)“सुमित्रा न आपः ओषधयः सन्तु • यञ्च वयं द्विष्मः”(९३) इति । एताः ‘आपः’, तत्कार्य्याः ‘ओषधयः’, च ‘नः’ अस्माकं, ‘सुमित्राः’ सुस्निग्धाः, ‘सन्तु’ । ‘यः’ द्वेष्टा, यश्च द्वेष्यः, ‘तस्मै’ उभयस्मै, ‘दुर्मित्राः’ शत्रवः, ‘सन्तु’ ॥

प्रथमपादस्याशीःपरतां दर्शयति । “सुमित्रा न आप ओषधयः सन्त्वत्याह । आशिषमेवैतामाशास्ते” । इति। (५ प्र० । ८ अ० । ३६ म०) ॥

उत्तरभागस्य शत्रुविषयाभिचारत्वं दर्शयति । “दुर्मित्रा-

---

* B चिह्नितपुस्तके सह प्रजयेति पाठो नास्ति । G, B, चिह्नित-पुस्तकयोः ‘स्पो’कार उदात्तो अन्यत्र ‘षे’कारः ।
† न पश्यतीत्यर्थः इति E चिह्नितपुस्तकपाठः ।