तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके २० अनुवाकः । ५३५

अथ विंशोऽनुवाकः ।

(१)भूर्भुव॒: सुव॑:(१) । (२)ऊ॒र्ध्व ऊ॒षु ण॑ ऊ॒तये॑ । ऊ॒र्ध्वो न॑: पा॒ह्यंह॑सः(२) । (३)वि॒धुन्द्र॑दाणाꣳ॒ सम॑ने बहू॒नां । युवा॑न॒ꣳ सन्त॑म्पलि॒तो ज॑गार । दे॒वस्य॑ पश्य॒ काव्यं॑ महि॒त्वा-

---

अथ विंशोऽनुवाकः ।

(१)“भूर्भुवः सुवः” (१)इति सर्वप्रायश्चित्तानीति । त्रयो लोकाः सुखप्रदा भवन्त्विति मन्त्रत्रयस्यार्थः ॥

कल्पः । यदि महावीरः पद्येत ऊर्ध्व ऊषु ण ऊतय इति द्वाभ्यामिति । पाठस्तु । “(२)ऊर्ध्व ऊषु ण ऊतये, ऊर्ध्वो नः पाह्यंहसः,”(२)इति । एतच्च मन्त्रयोः प्रतीकद्वयं । तौ च मन्त्रावञ्जन्ति त्वामध्वरे देवयन्त इत्यनुवाके व्याख्यातौ ॥

कल्पः । यदि भिद्येत विधुन्द्रदाणमिति सन्दृ॑ह्यादिति* । पाठस्तु । (३)“विधुन्द्रदाणँ समने बहूनां । ० स ह्यः समान”(३) इति । ‘बहूनां’ कर्मणां, ‘समने’ समीचीनचेष्टारूपे अनुष्ठाने, ‘द्राणं’ भूयःप्रवर्त्तमानं, ‘विधुं’ अनुष्ठानस्य विधातारं महावीरं, ‘युवानं’ यौवनोपेतपुरुषवद्दृढं, एवं ‘सन्तं,’ ‘पलितः’ वयोहीनसदृशः† शैथिल्यविशेषः, ‘जगार’ निगीर्णवान् ‘देवस्य’ जगद्विधातुः परमेश्वरस्य, ‘काव्यं’ ‡अभिज्ञानरूपं, ‘महित्वा’ महिमानं, ‘सः’ महावीरः, ‘ह्यः’ पूर्वेद्युः, ‘समान’ सम्यक् चेष्टितवान् । ‘अद्य’

---

* सन्दध्यादिति E चिह्नितपुस्तकपाठः ।
† वयोहानिसदृश इति F चिह्नितपुस्तकपाठः ।
‡ काम्यं इति E चिह्नितपुस्तकपाठः ।
3 v