तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

५८४ तैत्तिरीये आरण्यके

प्रोति । पूर्वाऽस्य जनं यतः कीर्त्तिर्गच्छति" इति । (५ प्र० । ११ अ० । ४ म०) । पुरा कदाचिदपरक्ता सती 'गायत्री', देवी, 'देवेभ्यः', सकाशात्, 'अपाक्रामत्' । तदा 'देवाः', प्रवर्ग्यमनुष्ठाय तेन 'एव', 'प्रवर्येण', 'तां' गायत्रीं, 'अनुव्यभवन्' अन्वेष्टुं विभवः समर्थाः अभवन् । अन्विष्य च तेन 'प्रवर्येण', 'तां' गायत्रीं, 'प्राप्नुवन्' । अतो यदि द्वादशसु दिनेष्वेकैकस्मिन् दिने द्विरित्येवं 'चतुर्विंशतिकृत्वः', 'प्रवर्ग्यं', अनुतिष्ठेत्, 'तत्' तदा, 'गायत्रीमेव', 'अनु'गन्तुं समर्थो भवति । चतुर्विंशतिसङ्ख्याया गायत्र्यक्षरनिष्ठत्वात् । अतः सङ्ख्या- सामान्यात् 'गायत्रीं', 'प्राप्नोति' । 'जनं यतः' सभां गच्छतः, 'अस्य' चतुर्विंशतिवारं प्रवर्ग्यानुष्ठायिनः पुरुषस्य, 'कीर्त्तिः', तस्मा- दपि पूर्वभाविनी सती सभां प्राप्नोति ॥

पुनरपि प्रकारान्तरेणावस्थाविशेषगतैर्नामभिः प्रशंसति । "वैश्वदेवः सँसन्नः ॥३॥ वसवः प्रवृक्तः । सोमोऽभिकीर्य्यमाणः । आश्विनः पयस्यानीयमाने । मारुतः कथन् । पौष्ण उदन्तः । सारस्वतो विष्यन्दमानः । मैत्रः शरो गृहीतः । तेज उद्यतो वायुः । ह्रियमाणः प्रजापतिः । हूयमानो वाग्धुतः ॥४॥ असौ खलु वावैष आदित्यः । यत्प्रवर्ग्यः । स एतानि नामान्यकुरुत" इति । (५ प्र० । ११ अ० । ५ म०) । 'संसन्नः' सम्यगासादनदशां प्राप्तो यः प्रवर्ग्यः, तस्य 'वैश्वदेवः', इति नाम, तेन हि विश्वेदेवास्तुष्य- न्ति । प्रवृञ्जनदशापन्नस्य 'वसवः', इति नाम, वसूनां प्रीतिहेतु- त्वात् । प्रवृञ्जने सति पात्रस्यान्तरे इतस्ततश्चलनमभिकीर्य्यमाणत्वं तद्दशापन्नस्य 'सोमः', इति नाम, तत्प्रीतिहेतुत्वात् । आनीयमान-