तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

४ प्रपाठके ४२ अनुवाकः	५८५

क्षीरदशापन्नस्य ‘आश्विनः’, इति नाम, तेन हि अश्विनौ तृप्यतः । पयसा सह क्वथनदशापन्नस्य ‘मारुतः’, इति नाम । पात्रस्यान्त- पर्यन्तमुद्गमनं ‘उदन्तः’, तदवस्थापन्नस्य ‘पौष्णः’, इति नाम । पात्रादप्युन्नतत्वं ‘विष्यन्दनं’,* तद्दशापन्नस्य ‘सारस्वतः’, इति नाम । पचनबाहुल्येन घनीभाववत् प्रतीयमानः ‘शरः’, शराकारग्रहण- दशापन्नस्य ‘मैत्रः’, इति नाम । शफाभ्यां खरादुद्यमनदशापन्नस्य ‘तेजः’, इति नाम । • आहवनीयं प्रति ह्रियमाणत्वदशापन्नस्य ‘वायुः’, इति नाम । आहवनीये हूयमानत्वदशापन्नस्य ‘प्रजा- पतिः’, इति नाम । हुतत्वदशापन्नस्य ‘वाक्’, इति नाम । एता- भिर्दशाभिरवस्थावान् यः ‘प्रवर्ग्यः’, तस्य ‘आदित्यः’, इति नाम । ‘सः’, प्रवर्ग्यः, एवं तत्तद्देवताप्रीतिहेतुत्वात् स्वस्य ‘एतानि’, ‘ना- मानि’, ‘अकुरुत’ सम्पादितवान् ॥

नामवेदनं प्रशंसति । “य एवं वेद । विदुरेनं नाम्ना” इति । (५ प्र० । ११ अनु० । ६ म०) ॥

अथ प्रश्नोत्तराभ्यां मृण्मयस्य महावीरस्य होमसाधनत्वमुपपा- दयति । “ब्रह्मवादिनो वदन्ति । यन्मृण्मयमाहुतिं नाश्नुतेऽथ । कस्मादेषोऽश्नुत इति । वागेष इति ब्रूयात् । वाचैव वाचं दधाति ॥ ५ ॥ तस्मादश्नुते” इति । (५ प्र० । ११ अनु० । ७ म०) । दारुमयस्य होमसाधनत्वं सर्वत्र दृष्टं नतु क्वचिदपि मृण्मयस्य । अतएव साकम्प्रस्थायीयप्रकरणे समाम्नायते । दारुपात्रेण जुहोति

---

* निष्यन्दनमिति D चिह्नितपुस्तकपाठः । परिष्यन्दनमिति E चिह्नितपुस्तकपाठः ।

4 B 2