तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१ प्रपाठके ८ अनुवाकः । ५६

पुन॑र्मृ॒त्युमाप॑द्यन्ते । अ॒द्यमा॑नाः स्वक॒र्मभिः॑ ॥ ६ ॥

आशा॑तिकाः कृम॑य इव । ततः॑ पूयन्ते वास॒वैः(१७)।

(१८)अपैतं मृत्युं जयति । य एवं वेद॑ । स खल्वे॒वंवि॒द्ब्रा-

पिनामीदृशं जन्माम॑नन्ति । अथ य एतौ पन्थानौ न विदुः, आ कीटाः पतङ्गा यदिदं दन्दशूकमिति । छान्दोगाश्चैवमामनन्ति तानीमानि क्षुद्राण्यसकृदावृत्तानि भूतानि भवन्तीति ॥

अथ चतुर्थीमाह । (१७)"मृत्वा ० वासवैः"(१७) इति । तेषु नरकस्थानेषूत्पन्नाः प्राणिनः सकृत् 'मृत्वा पुनः', उत्पद्यन्ते 'मृत्युं', प्राप्नुवन्ति, जन्ममरणसहस्राणि प्रतिपद्यन्त इत्यर्थः । ते च 'स्वकर्मभिः' स्वकीयैः पापैः, 'अद्यमानाः' भक्ष्यमाणाः, कर्मपरवशा इत्यर्थः । तेषामेव मध्ये अस्मत्प्रत्यक्षसिद्धो दृष्टान्त उदाह्रियते । 'आशातिकाः' आगत्य शात्यमानाः अस्माभिरेव बाध्यमानाः शिरोवस्त्रखट्टादिषु वर्त्तमानाः, 'कृमय इव' यूकामत्कुणादय इव, यूकादयः पापिनो यथास्माभिः प्रति- क्षणं मार्यन्ते एवमन्येपि पापिनो देवैर्मार्यन्ते इत्यर्थः ॥

अथ ब्राह्मणं । (१८)"अपैतं ० सिद्धागमनः"(१८) इति । 'यः' पुमान्, 'एवं' कश्यपादुदिताः सूर्या इत्याद्युक्तप्रकारेण, कश्यपमहिमानं जानाति असौ 'एतमपमृत्युं' कृमिकीटाद- केषूक्तमपकृष्टमृत्युं, 'जयति' । विदुषः पापेष्वप्रवृत्तेर्युक्तो मृत्यु- ञ्जयः । किञ्च 'स खलु' 'ब्राह्मणः', 'एवंवित्' कश्यपमहिमा-

२