तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

५८ तैत्तिरीये आरण्यके

रोद॑स्योरन्त॒र्देशेषु॑ । तत्र॒ न्यस्य॑न्ते वास॒वैः^{(१५)} । ^{(१६)}तेऽ- शरीराः प्र॑पद्यन्ते । यथा॑ऽपुण्य॒स्य कर्म॑णः । अ॒पाण्यपा- द॑केशासः । तत्र॒ तेऽयो॑नि॒जा जनाः॑^{(१६)} । ^{(१७)}मृत्वा

---

इति । योऽयं कश्यपाख्योऽष्टमः सूर्य्यो महामेरौ नित्यं वसति । तस्मादुत्पन्ना आरोगरादयः सप्तसूर्याः तदीयमूर्त्तिविशेषा अन्ये सहस्रसङ्ख्याकाः ते सर्वेऽपि ‘रोदस्योरन्तः’ द्यावापृथिव्योर्मध्यदेशेषु रौरवादिनरकप्रदेशेषु, ‘पापान्’ पापिनः प्राणिनः, ‘सर्वदा’, ‘निर्घ्नन्ति’ निःशेषेण मारयन्ति, मारिताश्च ते पापिनः ‘वासवैः’ निवासहेतुभिः सूर्य्यरश्मिरूपैर्देवैः, ‘तत्र’, ‘न्यस्यन्ते । तेष्वेव नरकप्रदेशेषु पुनरपि बाधिता उत्पाद्य स्थाप्यन्ते ॥

अथ तृतीयामाह । ^{(१६)}“तेऽशरीराः ० निजा जनाः”^{(१६)} इति । ‘ते’ पापिनः, तेषु नरकस्थानेषु ‘अशरीराः’ सम्पूर्णावयवसमीचीनावयवरहिताः, ‘प्रपद्यन्ते’ जन्म प्राप्नुवन्ति, ‘अपुण्यस्य कर्मणो यथा’, योग्यं तथा प्राप्नुवन्ति । तत्र कश्चित्पाणिशून्यः कुणिर्भवति । अपरः पादहीनः पङ्गुर्भवति । अपरः केशहीनः खलतिर्भवति । एवम् ‘अपाण्यपादकेशासः’, विकृतशरीरा जायन्ते । किञ्च तेषु नरकस्थानेषु केचित् ‘अयोनिशाः’, जन्तवो भवन्ति । तन्मध्ये केचित्स्वेदजाः कृमिदंशाद्याः । अपरे उद्भिदाः तरुगुल्माद्या भवन्ति । अतएव वाजसनेयिनः । पञ्चाग्निविद्यायां दक्षिणोत्तरमार्गरहितानां पा-