तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

६५६ तैत्तिरीये आरण्यके

व॒शनीर्भव॑ति।(२१)। (२२)सूर्य॑न्ते॒ चक्षु॑र्गच्छतु॒ वात॑मा॒त्मा द्याञ्च॑ गच्छ पृथि॒वीं च॒ धर्म॑णा । अ॒पो वा॑ गच्छ॒ यदि॑ तत्र॑ ते हि॒तमोष॑धीषु॒ प्रति॑तिष्ठा॒ शरी॑रैः।(२२)। (२३)अ॒जोऽ-

प्राप्नोति, 'अथा' अनन्तरं, 'देवानां', 'वशनीर्भवति' वशं प्राप्तो भवति ॥

कल्पः । अत्र षष्ठोतारं व्याचष्टे, सूर्यन्ते चक्षुर्गच्छतु वातमात्मा द्याञ्च गच्छ पृथिवीञ्च धर्मणा । अपो वा गच्छ यदि तत्र ते हितमोषधीषु प्रतितिष्ठा शरीरैः इति । (१ २ मन्त्रः ।) सूर्यन्ते इत्यादिमन्त्रस्य षष्ठोता इति नामधेयं । हे प्रेत 'ते' त्वदीयं, 'चक्षुः', इन्द्रियं 'सूर्य', 'गच्छतु' । 'आत्मा' प्राणः, बाह्यवायुं 'गच्छतु' । त्वमपि 'धर्मणा' सुकृतेन, तत्फलं भोक्तुं द्युलोकं भूलोकं च 'गच्छ', 'वा', जलं 'गच्छ'* । चक्षुरादीन्द्रियसामर्थ्यं पुनर्देहग्रहणपर्यन्तं, तत्तदधिष्ठातृदेवता तया द्युलोकादिषु शरीरे स्वीकृते पश्चात् त्वामेव प्राप्स्यति । यत्र यस्मिँल्लोके 'ते' तव, 'हितं' सुखमस्ति, 'तत्र', गत्वा 'ओषधीषु', प्रविश्य तद्द्वारा पितृदेहमातृदेहो प्रविश्य तत्र तत्रोचितानि शरीराणि स्वीकृत्य तैः 'शरीरैः', प्रतिष्ठितो भव ।

कल्पः । अत्र एतं अजं चित्यन्ते अबलेन शूल्बेन बध्नाति, अजोऽभागस्तपसा तन्तपस्व । तन्ते शोचिस्तपतु तन्ते अर्चिः । यास्ते शिवास्तनुवो जातवेदस्ताभिर्वहेमँ सुकृतां यत्र लोकाः इति । (१ ३ मन्त्रः ।) यत्र चितेः पश्चिमभागे समीपे केनचित् अबलेन

* 'अपो वा गच्छ', इति K चिह्नितपुस्तकपाठः