तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

६७२	तैत्तिरीये आरण्यके

(६)अव॑सृज॒ पुन॑रग्ने पि॒तृभ्यो॒ यस्त॒ आहु॑त॒श्चर॑ति स्व॒धाभि॑: । आयु॒र्वसा॑न॒ उप॑यातु॒ शेष॒ꣳ सङ्ग॑च्छतां त॒नुवा॑ जातवेदः^{(६)}। ^{(७)}सङ्ग॑च्छस्व पि॒तृभि॑: स॒ꣳ स्व॒धाभि॑: स-

'शं' सुखहेतवः भवन्तु। कूपे भवाः 'कूप्याः', ताश्च 'ते', सुखहेतवः भवन्तु । 'नीहारः' हिमरूपः, 'ते', सुखार्थं 'वर्षतु' दृष्टिवत् स्रवतु । 'पृश्वा' जलविन्दुः, 'शमु' सुखार्थमेव, 'अवश्योतां' अधःपततु ।

कल्पः । अतएवाङ्गारान् दक्षिणान् निर्वर्त्य तिस्रः स्रुवाहुतीर्जुहोति, अवसृजेति, प्रतिमन्त्रमिति। तत्र प्रथमामाह । ^{(६)}"अवसृज पुनरग्ने ० तनुवा जातवेदः"^{(६)} इति । हे 'अग्ने', 'यः' प्रेतः पुमान्, 'आहुतः' चितौ मन्त्रेण समर्पितः सन्, 'स्वधाभिः' स्वधाकारसमर्पितैरुदकादिभिः* सह, 'चरति'। तं प्रेतं 'पितृभ्यः' पितृप्राप्त्यर्थं, 'पुनरवसृज' भूयः प्रेरय । अयं प्रेतः, 'आयुर्वसानः' आच्छादयन् आयुषा युक्त इत्यर्थः । 'शेषं' भोगं, 'उपयातु' प्राप्नोतु । हे 'जातवेदः', सोऽयं प्रेतः 'तनुवा सङ्गच्छतां' शरीरेण सङ्गतो भवतु ॥

अथ द्वितीयामाह । ^{(७)}"सङ्गच्छस्व पितृभिः ० सविता दधातु"^{(७)} इति । हे प्रेत त्वं 'पितृभिः', 'सङ्गच्छ' सङ्गतो भव । 'स्वधाभिः' स्वधाकारसमर्पितैर्द्रव्यैः, सङ्गतो भव । 'परमे व्योमन्,

---

* उदकाञ्जलिभिरिति E चिह्नितपुस्तकपाठः ।