तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

६ प्रपाठक ५ अनुवाकः । ६८३

प्यति॒ पञ्च॑भि॒र्मान॑वै॒र्यमः॑।(१२)। (१३)वै॒व॒स्व॒ते विवि॑च्यन्ते य॒मे राज॑नि ते॒ जनाः॑। ये चे॒ह स॒त्येनेच्छ॑न्ते॒ य उ॑ चानृ॑तवा॒दिनः॑।(१३)। (१४)ते राज॑न्नि॒ह विवि॑च्यन्तेऽथा॒ यन्ति॒ त्वामुप॑। दे॒वाꣳ॑श्च॒ ये नम॑स्यन्ति ब्राह्म॒णाꣳश्चाप॑चित्यति(१४)।

---

इति । अयं 'वैवस्वतः' सूर्यस्य पुत्रः, 'यमः', 'पञ्चभिर्मानवैः' पञ्चसङ्ख्याकैः मुख्यैः दूतविशेषैः सहितः सन्, 'अहरहः' प्रतिदिनं, गवादीन् 'नयमानः' यमलोके प्रापयन्, 'न तृप्यति' अलमेतावता इत्येवं तृप्तिं न प्राप्नोति, प्राणिनो नेतुं आलस्यरहितः इत्यर्थः ॥

अथ पञ्चमीमाह । (१३)"वैवस्वते विविच्यन्ते ॰ य उ चानृतवादिनः"(१३) इति । 'इह' लोके, 'ये च' पुरुषाः, 'सत्येन', वर्त्तितुं 'इच्छन्ति', 'ये' अपि 'च', अन्ये पुरुषाः, 'अनृतवादिनः', 'ते' द्विविधा अपि, 'जनाः', 'वैवस्वते' सूर्यस्य पुत्रे, 'यमे', 'राजनि', स्थिते सति, तद्दूतैः 'विविच्यन्ते' । तत्र सत्यवादिनः स्वर्गन्नयन्ति, अनृतवादिनो नरकन्नयन्ति, इत्येवं तद्विवेकः ॥

अथ षष्ठीमाह । (१४)"ते राजन्निह विविच्यन्ते ॰ ब्राह्मणाꣳश्चापचित्यति"(१४) इति । 'ये' च पुरुषाः, इह लोके 'देवान्', 'नमस्यन्ति' उपासते, येऽपि 'च', अन्ये 'ब्राह्मणान्', 'अपचित्यति' सुवर्णदानान्नदानादिना पूजयन्ति, 'ते' द्विविधा अपि, हे 'राजन्', 'इह' त्वदीये लोके, 'विविच्यन्ते', तत्र उपासका ब्रह्मलोके नी-