तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

६ प्रपाठके ६ अनुवाकः। ६८५

अथ षष्ठोऽनुवाकः ।

(१)वै॒श्वा॒न॒रे ह॒विरि॒दं जु॑होमि सा॒ह॒स्रमु॒त्सꣳ शत॑धार- मे॒तं । तस्मि॑न्ने॒ष पि॒तरं॑ पि॒ताम॒हं प्रपि॑तामहं बिभृत्यि- न्व॑माने(१) । (२)द्र॒प्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒ द्यामि॒मञ्च॒ यो-

---

अथ षष्ठोऽनुवाकः ।

पूर्वानुवाके पितृमेधगतयमविशेषमन्त्रप्रसङ्गात् बुद्धिस्थो यम- यज्ञोऽभिहितः । स च स्वतन्त्रपुरुषार्थो नतु पितृमेधाङ्गभूतः । अथ प्रासङ्गिकम्परिसमाप्य प्रकृतः पितृमेधशेष एवोच्यते । च- यनान्तमग्निश्चित इति सूत्रादभिहितत्वात् अग्निचिद्विषयं लोष्टचयन- मुच्यते । कल्पः । अग्निमुपसमाधाय जघनेन अग्निं तिस्रः पालाश्यो मेथ्यो निहत्य तासामन्तरेण अस्थिकुम्भं निधाय तदुपरिष्टात् कटं तृणामध्युद्यम्य दध्ना मधुमिश्रेण पूरयति, वैश्वानरे हविरिदं जु- होमीति । पाठस्तु । (१)“वैश्वान॒रे हविरिदं ० बिभरत्यिन्वमाने”(१) इति । ‘वैश्वानरे’ अग्निसदृशे कुम्भे, ‘इदं’ वाजिनमिश्रदधिरूपं, ‘हविः’, ‘जुहोमि’ । कीदृशं हविः, ‘साहस्रं’ सहस्रसङ्ख्योपेतं, ‘उत्सं’ प्रवाहरूपं, ‘शतधारं’ शतच्छिद्रेषु पतन्तीभिर्धाराभिर्युक्तं, ‘एषः’ वैश्वानरो देवः, ‘पिन्वमाने, वर्धमाने, पूर्यमाणे कुम्भे, ‘एतं’ अस्मदीयं, ‘पितरं’, ‘पितामहं’, ‘प्रपितामहं’, च ‘बिभरत्’ बिभर्तु ॥

कल्पः । विचत्तन्तं अभिमन्त्रयते, द्रप्सश्चस्कन्दे, इमं समुद्रमिति द्वाभ्यामिति । तत्र प्रथमामाह । (२)“द्रप्सश्चस्कन्द ० सप्तहोत्राः”(२)