तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके १ अनुवाकः । ७६५

तद्वा॑चे अ॒मृतं॒ नु वि॒द्वान् ग॑न्ध॒र्वो नाम॒ निहि॑तं॒ गुहा॑-
सु ॥ ३ ॥
त्रीणि॑ प॒दा निहि॑ता॒ गुहा॑सु॒ यस्तद्वेद॑ सवि॒तुः पि॒ता
सत्^(१६) । ^(१७)स नो॑ ब॒न्धुर्जनि॑ता॒ स वि॑धा॒ता धामा॑नि॒

---

वर्त्तते । आत्मसाक्षात्कारे हि सर्वं जगत् तदात्मकमित्यवगति-
र्भवति । किञ्च तेन दृष्टे ‘यस्मिन्’ वस्तुनि परमात्मनि, ‘इदं’ जगत्,
‘सञ्च वि च’ समुत्पद्यते विलीनञ्च भवति । ‘एकं’ अद्वितीयतत्त्वरूपः,
‘सः’ परमात्मा, ‘विभुः’ व्यापी सन्, ‘प्रजासु’, सर्वासु, दीर्घतन्तुवत्
‘ओतः’, तिर्यक्तन्तुवत् ‘प्रोतश्च’, अवतिष्ठते । ‘गुहासु’ प्राणिनां
बुद्धिषु, ‘त्रीणि पदा’ जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिरूपाणि त्रीणि स्थानानि,
‘निहिता’ अवस्थितानि । ‘यः’ अयं गन्धर्वः, ‘तत्’ जाग्रदाद्यधि-
ष्ठानं, ‘वेद’ । स गन्धर्वः ‘सवितुः’ उत्पादकस्य, स्वकीयजनकस्यापि,
‘पिता सत्’ जनको भवति । लोकप्रसिद्धः पिता पुत्रस्य देहमात्रं
जनयति । ब्रह्मतत्त्वाभिज्ञस्तु परमात्मरूपेण सर्वजगदुत्पादकत्वा-
ल्लोकप्रसिद्धस्य स्वजनकस्यापि समुत्पादको भवति । यस्ता विजा-
नात् सवितुः पिता सदिति श्रुत्यन्तरात् ॥

तस्य परमेश्वरस्य व्यवहारकाले सर्वप्राण्युपकारकत्वं परमार्थ-
दर्शिनो मुक्तिप्रदत्वञ्च मन्त्रद्वयेन दर्शयति । ^(१७)“स नो बन्धुः ०
धामान्यभ्यैरयन्त^(१७) । ^(१८)परि द्यावापृथिवी ० भवत् प्रजा-
सु”^(१८) इति । ‘सः’ परमेश्वरः, ‘नः’ अस्माकं सर्वेषां, ‘बन्धुः’,