तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

७८२ तैत्तिरीये आरण्यके

लो॒काने॒ष मृ॒त्योर्हिर॑ण्मयं(५८) । (५९)द्यावा॑पृथि॒व्योर्हिर॑- ण्मयᳲ॒ सꣳश्रि॑तंᳲ सुव॑: ॥ १४ ॥

---

सुवः सꣳशिशाधि”(५८) । इति ‘पृथिव्यां’, वर्त्तमानानां अस्माकं ‘स्वं रजः’ स्वकीयं पापं, ‘यत्’, अस्ति । ‘आन्तरिक्षे’ सर्व्वतो-न्तरिक्षलोके, ‘विरोदसी’ विशेषेण रोदस्योर्द्यावापृथिव्योः, य-त्पापमस्ति । अत्र रोदस्योः पृथक् उक्तत्वात् पृथिव्यां दूतिपदेन भूमेरधस्ताद्वर्त्तमानः पाताललोको विवक्षितः । सर्व्वेष्वपि लोकेषु तत्तज्जन्मान्यनुभवताम् अस्माकं यत् पापम् आसीत्, ‘तत्’ सर्व्वं पापं तदनुष्ठातॄन् ‘इमान्’ अस्मांश्च, ‘वरुणः’, ‘पुनातु’ शोधयतु, पापं विनाश्य शुद्धानस्मान् करोतु । कीदृशो वरुणः, ‘आपः’ जलस्वामित्वेन तद्रूपः । अघानि मर्षयति विनाशयति दूति ‘अघमर्षणः’॥ तादृशः, ‘एषः’ वरुणः, ‘भूतस्य’ अतीतस्य, ‘भुवनस्य’ प्राणिजातस्य, ‘गोप्ता’ रक्षिता । तथा भाव्यस्य, भविष्यतोपि अयतः ‘गोप्ता’ । ‘एषः’ वरुणः, ‘पुण्य-कृतां’ ज्योतिष्टोमाधिकारिणां, ‘लोकान्’, प्रयच्छति इति शेषः । ‘एषः’ वरुणः, ‘मृत्योः’ सर्व्वप्राणिमारकस्य यमस्य, सम्ब-न्धिनं ‘हिरण्मयं’ लोकविशेषं, पापिनां प्रयच्छतीति शेषः ॥ यच्च ‘हिरण्मयं’ ब्रह्माण्डरूपं, ‘सुवः’ स्वर्गशब्दोऽभिधेयं, ‘द्यावा-पृथिव्योः’ द्युलोकभूलोकयोः, ‘संश्रितं’ प्रवर्त्तते । हे वरुण,