तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके १ अनुवाकः । ७८१

---

मथो॒ सुव॑:^{(५५)}। ^{(५६)}यत् पृ॑थि॒व्याꣳ रज॑:॒ स्वमा॒न्तरि॑क्षे वि॒रोद॑सी। इ॒माꣳ स्तदापो॑ वरु॒णः पु॒नात्व॑घम॒र्षण॑:^{(५६)}। ^{(५७)}पु॒नन्तु॒ वस॑वः पु॒नातु॒ वरु॑णः पु॒नात्व॑घम॒र्षण॑:^{(५७)}। ^{(५८)}ए॒ष भू॒तस्य॑ म॒ध्ये भुवनस्य गो॒प्ता। ए॒ष पु॒ण्यकृ॑तान्

---

अह्नोप्येतदुपलक्षणं । 'ततः' तस्मात् परमेश्वरात्, 'समुद्रः', उत्पन्नः । सामान्योक्तस्य* लवणोदक्षीरोददध्यादिविशेषमभि-प्रेत्यार्णवशब्देन पुनर्विशेष्यते । अवान्तरभेदयुक्तात् 'समुद्रात्', 'अधि' ऊर्द्धं, समुद्रोपलक्षितः कृत्स्नः कालः समुत्पन्नः । स च उत्पादकः परमेश्वरः, अहोरात्रोपलक्षितान् सर्व्वान् काल-विशेषान् 'विदधत्' सृजन्, 'मिषतः' निमेषादियुक्तस्य, 'विश्वस्य' सर्व्वस्य प्राणिजातस्य, 'वशी' स्वामी भूत्वा, वर्त्तते । स तादृशः, 'धाता' परमेश्वरः, सूर्य्यादिदेवान्, 'पृथिव्यादि लोकांश्च 'यथापूर्व्वं' अतीतसृष्टौ यस्य यादृशं रूपं तादृशम-नतिक्रम्य, 'अकल्पयत्' सङ्कल्पमात्रेण सम्पादितवान् । दिवश्चे-त्युपात्तत्वात् 'सुवः'शब्देन भोगविशेषा विवक्षितः ॥

अघमर्षणं कृत्वा तत ऊर्द्धमवगाहनायैस्तिस्र ऋचो दर्शय-ति। ^{(५६)}"यत् पृथिव्याꣳ ० पुनात्वघमर्षणः"^{(५६)} । ^{(५७)}"एष भूतस्य मध्ये ० मृत्योर्हिꣳस्यं"^{(५७)} । ^{(५८)}"द्यावापृथिव्योः ०

---

* समानोक्तस्येति F चिह्नितपुस्तकपाठः।