तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके १० अनुवाकः। ८१७

अ॒मृ॒त॒त्वमा॑न॒शुः। परे॑ण॒ नाकं॒ निहि॑तं॒ गुहा॑यां वि॒भ्राज॑ते॒ यद्यत॑यो॒ विश॑न्ति॑(२१)। ⁽२२⁾वेदान्त॑वि॒ज्ञानसुनि॑-

मत्रोच्यते। अग्निहोत्रादिकं सहस्रसंवत्सरसत्रान्तं यत् कर्म तेन 'कर्मणा', तत् 'अमृतत्वं', 'न', लभ्यते। "प्रजया पितृभ्यः" इति श्रुतेः, पितृविषयात् ऋणात् विमोचनहेतुर्या पुत्रादिरूपा प्रजा, तयापि 'अमृतत्वं' 'न', लभ्यते। "दाने सर्वं प्रतिष्ठितं तस्मात् दानं परमं वदन्ति" इति श्रुतेः। धनदानस्य बहुविधफलसाधन- त्वावगमाच्च † दानस्य निष्पादकं यद्धनमस्ति तेन 'धनेन', अपि 'अमृतत्वं', 'न', लभ्यते। किंन्तर्हि कर्मप्रजाधनादीनां सर्वेषां लौकिकवैदिकव्यापाराणां 'त्यागेन', 'एके' केचिदेवान्तर्मुखाः 'अमृतत्वं', 'आनशुः' प्राप्नुवन्ति । 'यत्' अमृतत्वं, 'यतयः' इन्द्रिय- नियमनशीलाः, 'विशन्ति' प्राप्नुवन्ति । तत् अमृतत्वं, 'नाकं' 'परेण' स्वर्गादप्युत्कृष्टं सत्, 'गुहायां' स्वकीयबुद्धावविकाशायां, 'निहितं' अवस्थितं सत्, 'विभ्राजते' विशेषेण दीप्यते, अन्तर्मुखै- रनुभूयत इत्यर्थः॥

द्वाविंशीमृचमाह । (२२)“वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थाः ' परिमुच्यन्ति सर्वे”(२२) इति। पूर्वस्यामृचि त्यागस्य मोक्षसाधन- त्वमुक्तं। अन्यत्र “तरति शोकमात्मवित्”। “ज्ञानादेव तु कैवल्यं प्राप्यते। येन मुच्यते” इत्यादि श्रुतिस्मृतिषु ज्ञानस्यैव मोक्षहेतु-

---

* विभ्राजदेतद्यतय इति B, J, N चिह्नितपुस्तकपाठः।
† साधनत्वावगम्यत्वेनेति F चिह्नितपुस्तकपाठः।
5 G 2