तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

८१० तैत्तिरीये आरण्यके

अथ त्रयोदशोऽनुवाकः ।

(१)आदित्यो॒ वा ए॒ष ए॒तन्म॒ण्डलं॒ तर्प॑ति॒ तत्र॒ ता ऋच॒स्तदृ॒चा म॑ण्ड॒लꣳ स ऋ॒चां लो॒कोऽथ॒ य ए॒ष ए॒त-

---

स्वकीयं रेतः ब्रह्मरन्ध्रे धृत्वा ‘ऊर्ध्वरेताः,’ भवति । त्रिनेत्रत्वात् ‘विरूपाक्षः’ तादृशं, परमेश्वरं अनुस्मृत्येति शेषः । ‘विश्वरूपाय’ जगत्कारणत्वेन सर्वजगदात्मकाय विरूपाक्षाय पुरुषायैव, ‘नमस्कारः अस्तु ॥

इति सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे यजुरारण्यके दशमप्रपाठके नारायणीयापरनामधेययुक्तायां याज्ञिक्यामपनिषदि द्वादशोऽनुवाकः ॥

---

अथ त्रयोदशोऽनुवाकः ।

इदानीमादित्यमण्डले परब्रह्मोपासनमाह । ⁽¹⁾“आदित्यो वा हिरण्मयः पुरुषः”(१) इति । नारायणशब्दवाच्यः यः परमेश्वरः पूर्वानुवाकेऽभिहितः, स ‘एषः’, ‘आदित्यो वै’ सोपाधिकः सन् आदित्यरूपेणैव वर्त्तते । तस्य चादित्यस्य ‘एतत्’ अस्माभिः दृश्यमानं, ‘मण्डलं’ वर्त्तुलाकारमुष्णं तेजः, ‘तपति’ सन्तापं करोति। ‘तत्र’ तस्मिन् मण्डले, ‘ताः’ अध्यापकप्रसिद्धा “अग्निमीले” इत्यादिकाः, ‘ऋचः’, वर्त्तन्ते । ‘तत्’ तस्मात् कारणात्, ‘मण्डलं’, ‘ऋचा’,