तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके ४८ अनुवाकः । ८६७

धि॑प॒तिर्ब्रह्म॒णोऽधि॑प॒तिर्ब्रह्मा॑ शि॒वो मे॑ अस्तु सदाशि॒वोम्^{(१)} ॥ अनु० ४७ ॥

---

अथ अष्टचत्वारिंशोऽनुवाकः ।

$^{(१)}$ब्रह्म॑मेतु॒ मां । मधु॑मेतु॒ मां । ब्रह्म॑मे॒व मधु॑मेतु॒ मां ।

---

विद्यानां’ वेदशास्त्रादीनां चतुःषष्टिकलाविद्यानां, ‘ईशानः’ नियामकः, तथा ‘सर्वभूतानां’ अखिलप्राणिनां, ‘ईश्वरः’ नियामकः, ‘ब्रह्माधिपतिः’ वेदस्याधिकत्वेन पालकः, तथा ‘ब्रह्मणः’ हिरण्यगर्भस्य, ‘अधिपतिः’, तादृशो यः ‘ब्रह्मा’ अस्ति प्रवृद्धः परमात्मा, सोऽयं ‘मे’ ममानुग्रहाय, ‘शिवः’ शान्तः, ‘अस्तु’ । ‘सदा शिवों’ स एव सदाशिवः, ‘ॐ’ अहं भवामि ॥

इति सप्तचत्वारिंशोऽनुवाकः ॥

---

अथ अष्टचत्वारिंशोऽनुवाकः ।

इत्थं तत्त्वज्ञानस्योत्पादकाः पञ्चवक्त्रप्रतिपादकाः पञ्चब्रह्ममन्त्रा उक्ताः, अथ ज्ञानप्रतिबन्धकब्रह्महत्यादिपापनिवृत्तिहेतवस्त्रिसुपर्णनामका मन्त्रा वक्तव्याः, तत्र प्रथमं मन्त्रमाह । $^{(१)}$“ब्रह्ममेतु मां • प्राणाँस्तां जुहोमि”$^{(१)}$ इति । ‘ब्रह्म’ परब्रह्मतत्त्वं, ‘मां’, ‘एतु’ प्राप्नोतु, ‘मधु’ परमानन्दलक्षणमाधुर्योपेतं वस्तु, ‘मां’, ‘एतु’ प्राप्नोतु । न चात्र ब्रह्म-मधुशब्दयोः अत्यन्तमर्थभेदः, किं