तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

८६८ तैत्तिरीये आरण्यके

यास्ते॑ सोम प्र॒जा व॒त्सो॒ऽभि सो अ॒हं । दुः॒ष्वप्न॒हं दु॑रु॒ष्वह॑ । यास्ते॑ सोम प्रा॒णास्तां जु॑होमि॑(१)। (२)त्रिसु॑प॒र्ण- मया॑चितं ब्राह्म॒णाय॑ दद्यात् । ब्र॒ह्म॒हत्यां वा ए॒ते घ्न॑न्ति । ये ब्रा॑ह्म॒णास्त्रिसु॑पर्णं पठ॑न्ति । ते सोमं॑ प्राप्नु॑-

---

तर्हि 'ब्रह्ममेव', 'मधुं' शब्दद्वयप्रतिपाद्यमखण्डैकरसं वस्तु, 'मां', 'एतु' प्राप्नोतु । हे 'सोम' उमा ब्रह्मविद्या तया सह वर्त्तमान परमात्मन्, 'ते' तव, 'याः', 'प्रजाः' देवमनुष्यादयः, सन्ति, ता 'अभिलक्ष्य 'सो अहम्' स तादृशस्त्वत्सेवकोऽहं, 'वत्सः' बालः, एतासां त्वदीयप्रजानां मध्ये बालवदहं त्वदीयकरुणायोग्यः । अतः हे 'दुःष्वप्नहन्' संसाररूपस्य दुःष्वप्नस्य घातक परमेश्वर, 'दुरुष्वह' दुःखमुत्कर्षेण अभिभव । वर्णविकारश्छान्दसः । हे 'सोम परमात्मन्, 'ते' त्वदीयाः, प्राणवृत्तयः 'याः', सन्ति 'तान्' वृत्ति 'प्राणान्', त्वयि 'जुहोमि' प्रक्षिपामि । मदीयमनोवागादयः प्राणास्त्वया निर्निर्मितत्वात् त्वदीयाः, अतस्त्वय्येवापसंहरामि, विषयेभ्य इन्द्रियाणि निरुध्य त्वदेकचित्तो भवामीत्यर्थः ॥

उक्तस्य त्रिसुपर्णमन्त्रस्य माहात्म्यं ब्राह्मणरूपेण वाक्येन दर्शयति । (१)“त्रिसुपर्णं ॰ पङ्क्तिं पुनन्ति ॐ”(१) इति । “विद्यान्तराणि सर्वाणि नापृष्टः कश्चिद् ब्रूयात्” इति शास्त्रमनुसृत्य शिष्येण याच्ञायां कृतायां पश्चादुपदिशन्ति । इमं तु त्रिसुपर्णमन्त्रं शिष्ययाच्ञामन्तरेणैव 'ब्राह्मणाय', उपदिशेत्* ।

* उपदिशन्ति इति Q चिह्नितपुस्तकपाठः ।