तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके ६३ अनुवाकः । ८८५

अथ त्रिषष्टितमोऽनुवाकः ।

(१)प्रा॒जा॒प॒त्यो हारु॑णिः सुप॒र्णेयः॑ प्र॒जाप॑तिं पि॒तर॒मुप॑ससार॒ किं भ॑गवन्तः पर॒मं व॑दन्तीति॒ तस्मै॒ प्रो- वाच(१) (२)स॒त्येन॑ वा॒युरावा॑ति स॒त्येना॑दि॒त्यो रो॑चते दि॒वि स॒त्यं वाचः॑ प्र॑ति॒ष्ठा स॒त्ये सर्वं॒ प्रति॑ष्ठितं॒ तस्मा॑त्

अथ त्रिषष्टितमोऽनुवाकः ।

पूर्वोक्तं मोक्षसाधनसमूहमपपादयितुमाख्यायिकामाह। (१)“प्रा- जापत्यो ह • तस्मै प्रोवाच”(१) इति। प्रजापतेः पुत्रः ‘प्राजाप- त्यः’, स च ‘आरुणि’नामकः, स एव सुपर्णाख्यायाः स्त्रियोऽपत्य- त्वात् ‘सुपर्णेयः,’ इत्युच्यते, । तादृशः पुरुषः स्वकीयं ‘पितरं प्रजा- पतिं’, ‘उपससार’ उत्तमसाधनजिज्ञासयोपसन्नवान्, उपसद्य च एवं पप्रच्छ । हे प्रजापते ‘भगवन्तः’ पूज्या महर्षयः, मोक्षसाधनेषु ‘किं’ साधनं, ‘परमं’ उत्कृष्टं, ‘वदन्ति’। एवं पृष्टः प्रजापतिः ‘तस्मै’ आरुणये, ‘प्रोवाच’ ॥

तदुक्तेषु साधनेषु प्रथमं दर्शयति । (२)“सत्येन वायुरावाति परमं वदन्ति”(२) इति । योऽयं ‘वायुः’, इदानीं अन्तरिक्षे ‘वाति’, सोऽयं पूर्वजन्मनि मनुष्यः सन् सत्यवादित्वं परिपाल्य तेन ‘सत्येन’, वायुदेवतात्वं प्राप्येदानों लोकानुग्रहायान्तरिक्षे वाति । तथैव ‘आदित्यः’, अपि पूर्वजन्मानुष्ठितेन ‘सत्येन’, ‘दिवि रोचते’ द्युलोके प्रकाशते । यदेतत् ‘सत्यं’, तदेतत् ‘वाचः’ वागिन्द्रियस्य, ‘प्रतिष्ठा’ स्थिरावस्थानं । अनृतन्तु वाचंक्त-