तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

८८६ तैत्तिरीये आरण्यके

स॒त्यं पर॑मं वद॒न्ति⁽९⁾ ⁽९⁾तप॑सा दे॒वा दे॒वता॒मग्र॒ आ-
य॒न्तप॒सर्ष॑यः सुव॒रन्व॑विन्द॒न् तप॑सा स॒पत्नान्॒ प्रणु॑-
दामारा॑ती॒स्तप॑सि सर्वं॒ प्रति॑ष्ठितं॒ तस्मा॒त्तप॑: पर॒मं व-

---

मपि परैर्निराक्रियत इति न वाचः प्रतिष्ठा । तथासति लोके सत्ये भाषमाणे 'सर्वं' प्रामाणिकव्यवहारजातं, 'प्रतिष्ठितं', 'तस्मात्' कारणात्, 'सत्यं', एव 'परमसाधनमित्येवं केचिदनुष्ठातारः 'वदन्ति' ॥

तच्चारुणेमुखविकासरहित्यलक्षणमपरितोषं दृष्ट्वा द्वितीयं साधनमाह । ⁽९⁾"तपसा देवाः ० तस्मात् तपः परमं वन्दन्ति"⁽९⁾ इति। इदानीं स्वर्गे वर्तमाना अग्नीन्द्रादयः 'देवाः', 'अग्रे' पूर्वजन्मनि, अनुष्ठितेनानशनपरित्यागरूपेण कृच्छ्रचान्द्रायणादितपसा 'देवतां', 'आयन्' इदानीन्तनं देवतत्वं प्राप्ताः। तथा वसिष्ठादयो महर्षयः', पूर्वानुष्ठितेन 'तपसा', 'सुवरन्वविन्दन्' स्वर्गलोकमनुक्रमेण लब्धवन्तः। तथा वयमपीदानीमभिचाररूपेण तपसा 'सपत्नन्' शत्रून्, 'अरातीः 'अस्मदीयद्रव्यलाभविरोधिनः पुरुषानपि, 'प्रणुदाम' निराकुर्मः। अन्यदपि सर्वं फलजातं 'तपसि', 'प्रतिष्ठितं'। 'तस्मात्', अनशनरूपं 'तपः', 'परमं', मोक्षसाधनमिति* केचिद्वदन्ति ॥

---

* तस्मिंस्तपसि सर्वमपेक्षितं फलं प्रतिष्ठितं तस्मात् कारणात् तपः परमं मुक्तिसाधनमिति Q चिह्नितपुस्तकपाठः ।