तैत्तिरीय आरण्यक (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य व हिन्दी अनुवाद)

१० प्रपाठके ६३ अनुवाकः । ९८७

द॑न्ति^(३) । ⁽⁴⁾दमे॑न दान्ताः कि॒ल्बिष॑मवधुन्वन्ति॒ दमे॑न ब्रह्मचारि॑णः सुव॑रगच्छ॒न्दमो॑ भू॒तानां॑ दु॒राधर्षं॑ दमे॑ स॒र्वं प्रति॑ष्ठितं॒ तस्मा॒द्दमं॑ पर॒मं वद॑न्ति^(४) । ⁽५⁾शमे॑न शान्ताः शिव॒माच॑रन्ति॒ शमे॑न नाकं॑ मुनयोऽन्व॑विन्द॒ञ्छमो॑ भू॒तानां॑ दु॒राधर्षं॑ शमे॑ स॒र्वं प्रति॑ष्ठितं॒ तस्मा॒च्छमं॑ पर॒मं वद॑न्ति^(५) । ⁽६⁾दानं य॒ज्ञानां॑

---

अत्रापि पूर्ववदपरितोषं दृष्ट्वा* तृतीयं साधनमाह । ⁽⁴⁾“दमेन दान्ताः ० परमं वदन्ति”⁽⁴⁾ इति । ‘दान्ताः’ बाह्येन्द्रियनियमयुक्ताः पुरुषाः, तेन ‘दमेन’, स्वकीयं पापं विनाशयन्ति । तथा नैष्ठिक‘ब्रह्मचारिणः’, दमेन स्वर्गं ‘अगच्छन्’ । स च ‘दमः’, ‘भूतानां’ प्राणिनां, ‘दुराधर्षं’ आधर्षितुं सर्वतः सोढुं दुःशकः, तस्मिंश्च ‘दमे’, ‘सर्वं’ अपेक्षितं फलम्, ‘प्रतिष्ठितं’ । ‘तस्मात्’ कारणात्, ‘दमः’, ‘परमं’ मुक्तिसाधनं, इति केचित् ‘वदन्ति’ । अत्र सर्वत्र पूर्वसाधने परितोषराहित्यादुत्तरसाधनोक्तिर्द्रष्टव्या ॥

चतुर्थं साधनमाह । ⁽५⁾“शमेन शान्ताः ० शमः परमं वदन्ति”⁽५⁾ इति । ‘शान्ताः’ अन्तःकरणक्रोधादिरहिताः पुरुषाः, तेन ‘शमेन’, ‘शिवं’ मङ्गलं पुरुषार्थं, ‘आचरन्ति’ । नारदाद्याः ‘मुनयः’, ‘शमेन’, स्वर्गमलभन्त । अन्यत् पूर्ववत् ॥

---

* तत्रापि परितोषराहित्यात् इति ५ चिह्नितपुस्तकपाठः ।
5 Q