तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

१९६ (१.४.७) तैत्तिरीयब्राह्मणम् स स्वाम्यप्युत कर्तैव स्वामी तत्स्थानगत्वतः । अनारब्धुः फलाभावादस्वामी कर्तृमात्रता ॥ (इति) । यः सत्रिणः प्रतिनिधिस्तस्य यजमानस्थाने स्वीकृतत्वेन यजमानत्वमप्यस्तीति चेत् । मैवम् । आरभ्य समाप्तिपर्यन्तमनुष्ठातुः फलं युक्तम् । प्रतिनिधिस्तु नाऽऽरब्धवान् । अतः फलाभावाद्यजमानत्वं नास्ति । किंतु कर्तृत्वमेव । मृतस्य तु समाप्त्यभावेऽपि फलमाम्नायते-“यो दीक्षितानां प्रमीयेतापि तत्र फलम्” इति । तत्रैवान्यच्चिन्तितम्- नास्य स्युः फलिसंस्काराः कार्या वा नाफलित्वतः । अन्येषां सादृश्यार्थमफलिन्यपि ते मताः ॥ (इति) । सत्रे योऽयं प्रतिनिधिस्तस्य फलित्वाभावात्फलयोग्यताहेतवो वपनादिसंस्कारा न कर्तव्या इति चेत् । मैवम् । अस्य फलाभावेऽप्यस्मिन्संस्कृते सत्येषां यत्सासादृश्यं तत्संस्कृतेषु सप्तदशसु स्थितं भवति । ततः सप्तदशावराः सत्रमासीरन्नित्येतच्छास्त्रमनुगृहीतं भवति । अन्यथा संस्कृताः षोडशैवेति तच्छास्त्रं बाध्येत । यदि बहूनां यजमानानामलाभादवरा अल्पसंख्या यजमानाः स्युस्तदाऽपि सप्तदशापेक्षिताः । न तु ततोऽप्यल्पसंख्या इत्यर्थः । तस्मादफलिन्यपि तस्मिन्संस्काराः कर्तव्याः । इति श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणभाष्ये प्रथमकाण्डे चतुर्थप्रपाठके षष्ठोऽनुवाकः ॥ ६ ॥ अथ चतुर्थप्रपाठके सप्तमोऽनुवाकः । षष्ठे सवननिमित्तं प्रायश्चित्तमुक्तम् । सप्तमे यूपविरोहणादि- प्रायश्चित्तान्युच्यन्ते । तत्र यूपविरोहणप्रायश्चित्तं विधत्ते- असु॒र्यं वा ए॒तन्मा॒र्गं कृ॑त्वा । प॒शवो॑ वी॒र्य॑मपक्रामन्ति। यस्य॒ यूपो॑ वि॒रोह॑ति । त्वा॒ष्ट्रं ब॒हुरूप॒माल॑भेत । त्वष्टा॒ वै रू॒पाणा॑मीशे । य ए॒व रू॒पाणा॑मीशे । सो॑ऽस्मिन्प॒शून्वी॒र्यं॑ यच्छ॑ति । नास्मा॑त्प॒शवो॑ वी॒र्य॑मप॑क्रामन्ति, इति । यस्य यजमानस्य यूपो विरोहणादङ्कुराञ्जन-