तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

तैत्तिरीयब्राह्मणम् (१.५.१) २१९ इति श्रीमद्वीरबुक्कणसाम्राज्यधुरंधर श्रीमत्सायणाचार्यविरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे कृष्णयजुर्वेदीयतैत्तिरीयब्राह्मणभाष्ये प्रथमकाण्डेचतुर्थप्रपाठकः समाप्तः॥ ४ ॥ (मूलक्रमेण-अष्ट० १ अध्या. ४ अनु.१०(३१)। (भाष्यक्रमेण-कां. १ प्रपा० ४अनु.१०.(३६) । अथ प्रथमकाण्डे पञ्चमप्रपाठकारम्भः। तत्र प्रथमोऽनुवाकः। यस्य निःश्वसितं वेदा यो वेदेभ्योऽखिलं जगत् । निर्ममे तमहं वन्दे विद्यातीर्थमहेश्वरम् ॥ सोमग्रहाद्या विहिताश्चतुर्थे हि प्रपाठके । नक्षत्राख्येष्टका मन्त्रप्रमुखाः पञ्चमे श्रुताः । अनारभ्योक्तितस्तेषां लिङ्गवाक्यानुसारतः। योजनीयास्तत्र तत्र न्यायाद्भासंप्रदायतः ॥ तत्र तु प्रथमानुवाके प्रोक्ता नक्षत्रेष्टकामन्त्राः क्वचिद्विकृतिरूपे चयने द्रष्टव्याः । यथाऽनारभ्याधीतं सामिधेनीसप्तदश्यं प्रकृतौ प्रत्यक्षश्रुतेन पाञ्चदश्येनावरुद्धायामवकाशमलभमानं विकृतौ निविशत एवमेतेऽपि मन्त्राःप्रत्यक्षश्रुतेः कृत्तिका नक्षत्रमग्निदेवता" इत्यादिमन्त्रैरवरुद्धायां प्रकृताववकाशाभावाद्विकृतौ निविशन्ते.तत्र प्रथमं मन्त्रमाह- अ॒ग्नेः कृत्तिकाः॑ । शु॒क्रं पु॒रस्ता॑ज्ज्योति॑र॒वस्ता॑त्, इति । अग्निनक्षत्रस्य स्वामी । तस्य स्वभूताः सप्त कृत्तिका अम्बादुलादयः । ताश्च मध्ये वर्तन्ते शुक्लं तेजो दीप्तिसाधनं काष्ठं वा । तच्च परस्तात्परपार्श्वे वर्तते । ज्योतिर्ज्वाला सा चावस्तादपरपार्श्वे वर्तते। तासामुभयपार्श्वयोः शुक्रज्योतिषोरभिमानिदेवते अत्यन्तदीप्तिमत्त्यौ परं दीपयन्त्यौ वर्तेते । एवमुत्तरेष्वपि मन्त्रेषु योज्यम् । ·द्वितीयं मन्त्रमाह- प्र॒जाप॑ते रोहि॒णी । आपः॑ पु॒रस्ता॒दोष॑धयो॒ऽवस्ता॑त्, इति । प्रजापतिर्नक्षत्रस्वामी देवस्तस्य स्वभूता रोहिणी मध्ये वर्तते । आप ओषधयश्च पार्श्वद्वये वर्तन्ते ।