तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्ण यजुर्वेद - सायणभाष्य सहित भाग १)

४८ (१.१.९) तैत्तिरीयब्राह्मणम् गर्भमाधत्त । तस्माद्गर्भाद् द्वादशादित्यानामादिभूतौ धाता चार्यमा चेत्युभावजायेताम् । एवमुत्तरेषु त्रिष्वपि पर्यायेषु योज्यम् । तस्मादावित्सुर्ब्रह्मौदनं पचेत् । तेन पुत्रोत्पादकं रेत एव तद्दधाति । ऋत्विजां प्राशनं विधत्ते- प्राश्न॑न्ति ब्राह्म॒णा औद॑नम्, इति । तस्मात्प्राशनात्पूर्वं समिदाधानं विधत्ते- यदाज्य॑मुच्छि॒ष्यते॑ । तेन॑ स॒मिधो॑ऽभ्यज्याऽऽद॑धाति । उ॒च्छेष॑णाद्वा अदि॑ती॒ रेतो॑ऽधत्त (३)। उ॒च्छेष॑णादे॒व तद्रेतो॑ धत्ते, इति । होमोच्छिष्टं समिदञ्जनसाधनमाज्यं प्रशस्य तेनाभ्यक्ताः समिधः प्रशंसति- अस्थि॒ वा ए॒तत् । यत्स॒मिध॑ः । ए॒तद्रेतः॑ । यदाज्य॑म् । यदाज्ये॑न स॒मिधो॒ऽभ्यज्या॒ऽऽदधा॑ति । अस्थ्ये॒व तद्रेत॑सि दधाति, इति । काठिन्यसाम्यात्समिधामस्थित्वम् । समित्संख्यां विधत्ते- ति॒स्र आद॑धाति मिथु॒नत्वाय॑, इति । सपुत्रयोर्मातापित्रोर्मिथुनरूपयोस्त्रित्वसाम्यम् । अत एवा- न्यत्राऽऽम्नातम्-“माता पिता पुत्रस्तदेव तन्मिथुनम् ” इति । प्रादेशाभिनयेन समिधा परिमाणं विधत्ते- इय॑तीर्भवन्ति । प्र॒जाप॑तिना यज्ञमु॒खेन॒ संमि॑ताः (४) । इय॑तीर्भवन्ति । य॒ज्ञपु॑रुषा॒ संमि॑ताः । इय॑तीर्भवन्ति । ए॒ताव॒द्वै पुरु॑षे वी॒र्यम्॑ । वी॒र्यसं॑मिताः, इति । इयत्यः प्रादेशपरिमिताः । प्रजापत्यवतारस्य यज्ञपुरुषस्य मुखं मूर्धानमारभ्य चुबुकपर्यन्तं प्रादेशपरिमितं भवति । अवस्तत्तुल्यत्वम् ।