तर्कसंग्रह एवं न्यायबोधिनी (अन्नम्भट्ट - पं. केदारनाथ त्रिपाठी सान्वय सटीक)

Here is the line-by-line transcription of the Sanskrit text from the image into pure Devanagari Markdown:

अथ शब्दपरिच्छेदः न्या. बो. शब्दं व्याख्यातुमुपक्रमते—शब्दं लक्षयतीति । लक्ष्यलक्षणे विवेचयति— पृ. ६२. आप्तोच्चरितत्वे सति वाक्यत्वं लक्षणम्, प्रमाणशब्दत्वं लक्ष्यतावच्छेदक- मिति । एतेन प्रमाणभूतः शब्दो लक्ष्यो भवति । आप्तोच्चरितत्वे सतीति विशेषणस्य फलमाह—वाक्यत्वमात्रोक्ताविति । वाक्यत्वमिति विशेष्यस्य फलमाह—तावन्मात्रोक्ताविति । आप्तोच्चरितत्वमात्रोक्तावित्यर्थः । किं नामाप्तत्वमित्याह आप्तत्वञ्चेति । घटवद्भूतलमिति शब्दप्रयोगहेतुभूतं यज्ज्ञानं घटवदिदं भूतलमित्याकारकं, तद्वत्त्वमित्यर्थः । एतदनन्तर पर्यवसितं शब्दप्रमाणलक्षणमाह—तथा चेति । ज्ञात्वा ह्यर्थं कश्चिच्छब्दं प्रयुङ्क्ते, नहि हिमालयस्थमौषधमजानानस्तद्वाचक शब्दं प्रयुङ्क्ते भिषजां वरेण्योऽपीति प्रयोगहेतुभूतयथार्थज्ञानजन्यत्वं शब्दे सुवपन्नम् । इति तु प्राचीनमताभिप्रायेण । नव्यानां मतमाह—वस्तुतस्त्विति। प्राचीनमते पदमेव करणम्, नवीनमते तु पदस्य ज्ञानमेव करणमर्थात् प्रमाणम्, शब्दस्य करणत्वे अतीतानागतशब्दात् शाब्दबोधानुपपत्तिरिति भावः । फलव्यापारे तु द्वयोर्मने तुल्यौ, व्यापारमाह – वृत्तिज्ञानेति । वृत्तिज्ञानसहकृतं यत् पदज्ञानं तज्जन्या या पदार्थोपस्थितिः सैव न्या बो. व्यापार इति भावः । फलमाह—वाक्यार्थज्ञानमिति । अनुमित्यादिवत् शाब्द- पृ.६३. बोध इति फलस्य संज्ञा । वृत्तिरेव केत्यत आह—वृत्तिर्नामेति । शक्तिलक्ष- णान्यतरूपेति । द्विविधैवेत्यर्थः । एतेन साहित्यिकाभिमतस्य व्यञ्जनादेः वृत्तित्वमपाकृतं भवति । कथमिति त्वन्यतोऽनुसन्धेयम् । तत्र शक्तिस्वरूपमाह— शक्तिनमिति । घटादिविशेष्यको यो घटादिपदजन्यबोधविषयत्वप्रकारक ईश्वरसङ्केतः स शक्तिरित्यर्थः । सङ्केताकारस्त्वीदृशः-अस्मात् पदादयमर्थो बोद्धव्य इति । अत्र ‘अयम् अर्थः' इति भागो घटादिरूपविशेष्यबोधकः । 'अस्मात् पदात्' इत्यस्य एतत्पदजन्ये यर्थः। तव्यप्रत्ययान्तस्य ‘बोद्धव्य’ इति पदस्य बोधविषयत्वेनेश्वरसङ्केतविषयत्वमर्थः तथा च एतदर्थविशेष्यकैतत्पदजन्यबोध- विषयत्वप्रकारक ईश्वरसङ्केतः शक्तिरिति लभ्यते । अतो घटादेरर्थत्वात् घटादि- विशेष्यकेत्याद्युक्तिर्युक्ता । एवंविध ईश्वरसङ्केनः ईश्वरेच्छा रूप एव भवतीत्याह- ईश्वरसङ्केतो नामेति । ईश्वरेच्छैव एवंविधा शक्तिरित्याह – सैवेति । एतावता विषयतासम्बन्धेन घटपदनिरूपिता शक्तिर्घटेऽस्तीति लभ्यते । तथा च घटविषयकशक्तिनिरूपकत्वाद् घटादिपदं शक्तमित्युच्यते इत्याह शक्तिनिरूप- कत्वमेवेति । अर्थः पदानां शक्य इत्युच्यते कथमित्याह -विषयतासम्बन्धे- नेति । पदानिरूपितायाः शक्तेः विषयतासम्बन्धेनाश्रयो अर्थो भवतीत्यत इत्यर्थः ।