भारतकोश
तर्कसंग्रह एवं न्यायबोधिनी (अन्नम्भट्ट - पं. केदारनाथ त्रिपाठी सान्वय सटीक)

तर्कसंग्रह एवं न्यायबोधिनी (अन्नम्भट्ट - पं. केदारनाथ त्रिपाठी सान्वय सटीक)

Tarkasangraha with Nyayabodhini of Annambhatta by Kedarnath Tripathi

अन्नम्भट्ट द्वारा

DevanagariHindipublished199 पृष्ठ

पृष्ठ 156, कुल 199 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 156

श्रीगणेशाय नमः तर्कसंग्रहः हिन्दीव्याख्योपेत-पदकृत्य-सहितः प्रत्यक्षपरिच्छेदः ৲—❖—৴ निधाय हृदि विश्वेशं विधाय गुरुवन्दनम् । बालानां सुखबोधाय क्रियते तर्कसंग्रहः ॥ पदकृत्यम् श्रीगणेशं नमस्कृत्य पार्वतीशङ्करं परम् । मया चन्द्रजसिंहेन क्रियते पदकृत्यकम् ॥ १ ॥ यस्मादिदमहं मन्ये बालानामुपकारकम् । तस्माद्धितकरं वाक्यं वक्तव्यं विदुषा सदा ॥ २ ॥ विश्वेशं जगत्कर्तारं श्रीसाम्बमूर्तिं हृदि मनसि निधाय नितरां धार- यित्वा, गुरुवन्दनं च विधाय कृत्वेत्यर्थः । बालेति । 'अत्राधीतव्याकरण- काव्यकोशोऽनधीतन्यायशास्त्रो बालः । व्यासादावतिव्याप्तिवारणायाऽन- धीतन्यायेति । स्तनन्धयेऽतिप्रसक्तिवारणायाऽधीतव्याकरणेति । सुखेति । हिन्दी भवं भवानीं वाग्देवीं न्यायाचार्यांश्च भूरिशः । प्रणम्य पदकृत्यस्य टिप्पणीं भाषयाऽऽरभे ॥ १. मङ्गलश्लोकमें बालशब्दसे वयकी दृष्टिसे बालक अर्थ अभिप्रेत नहीं है, किन्तु जिसने व्याकरण काव्य और कोशका अध्ययन किया है तथा न्याय-शास्त्रका अध्ययन नहीं किया है, वही यहाँ बाल है । व्याकरणादिके ज्ञाता व्यास आदिमें इस बाल- लक्षणकी अतिव्याप्ति न हो जाय, इसलिए 'अनधीतन्याय" यह पद दिया गया । माताका स्तनपान करनेवाले शिशुमें इस लक्षणकी अतिव्याप्ति न हो, इसके लिए "अधीतव्याकरण" इत्यादि पद दिये गये ।