भारतकोश
वामन पुराण

वामन पुराण

Vamana Purana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

DevanagariHindipublished489 पृष्ठ

पृष्ठ 157, कुल 489 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 157

अध्याय ३१] वामनद्वारा तीन पग भूमिकी याचना तथा विराड्रूपसे तीनों लोकोंको तीन पगमें नाप लेना १४७

सुतलं नाम पातालमधस्ताद् वसुधातलात्।<br>बलेर्दत्तं भगवता विष्णुना प्रभविष्णुना॥ ६६<br>अथ दैत्येश्वरं प्राह विष्णुः सर्वेश्वरेश्वरः।<br>तत् त्वया सलिलं दत्तं गृहीतं पाणिना मया॥ ६७<br>कल्पप्रमाणं तस्मात् ते भविष्यत्यायुरुत्तमम्।<br>वैवस्वते तथाऽतीते काले मन्वन्तरे तथा॥ ६८<br>सावर्णि के तु संप्राप्ते भवानिन्द्रो भविष्यति।<br>इदानीं भुवनं सर्वं दत्तं शक्राय वै पुरा॥ ६९<br>चतुर्युगव्यवस्था च साधिका ह्येकसप्ततिः।<br>नियन्तव्या मया सर्वे ये तस्य परिपन्थिनः॥ ७०शक्तिशाली भगवान् विष्णुने पृथ्वीतलके नीचे स्थित सुतल नामक पातालको बलिके लिये दे दिया। तदनन्तर सर्वेश्वर विष्णुने दैत्येश्वरसे कहा—मैंने तुम्हारे द्वारा दानके लिये दिये हुए जलको अपने हाथमें ग्रहण किया है; अतः तुम्हारी उत्तम आयु कल्पप्रमाणकी होगी तथा वैवस्वत मन्वन्तरका काल व्यतीत होनेपर एवं सावर्णि क मन्वन्तरके आनेपर तुम इन्द्रपद प्राप्त करोगे—इन्द्र बनोगे। इस समयके लिये मैंने समस्त भुवनको पहले ही इन्द्रको दे रखा है। इकहत्तर चतुर्युगीके कालसे कुछ अधिक कालतक जो समयकी व्यवस्था है अर्थात् एक मन्वन्तरके कालतक मैं उसके (इन्द्रके) विरोधियोंको अनुशासित करूँगा॥ ६६–७०॥
तेनाहं परया भक्त्या पूर्वमाराधितो बले।<br>सुतलं नाम पातालं समासाद्य वचो मम॥ ७१<br>वसासुर ममादेशं यथावत्परिपालयन्।<br>तत्र देवसुखोपेत प्रासादशतसंकुले॥ ७२<br>प्रोत्फुल्लपद्मसरसि हृदशुद्धसरिद्वरे।<br>सुगन्धी रूपसम्पन्नो वराभरणभूषितः॥ ७३<br>स्रक्चन्दनादिदिग्धाङ्गो नृत्यगीतमनोहरान्।<br>उपभुञ्जन् महाभोगान् विविधान् दानवेश्वर॥ ७४<br>ममाज्ञया कालमिमं तिष्ठ स्त्रीशतसंवृतः।<br>यावत्सुरैश्च विप्रैश्च न विरोधं गमिष्यसि॥ ७५<br>तावत्त्वं भुङ्क्ष्व संभोगान् सर्वकामसमन्वितान्।<br>यदा सुरैश्च विप्रैश्च विरोधं त्वं करिष्यसि।<br>बन्धिष्यन्ति तदा पाशा वारुणा घोरदर्शनाः॥ ७६बलि! पूर्वकालमें उसने बड़ी श्रद्धासे मेरी आराधना की थी, अतः तुम मेरे कहनेसे सुतल नामक पातालमें जाकर मेरे आदेशका भलीभाँति पालन करो तथा देवताओंके सुखसे भरे-पूरे सैकड़ों प्रासादोंसे पूर्ण विकसित कमलोंवाले सरोवरों, हृदों एवं शुद्ध श्रेष्ठ सरिताओंवाले उस स्थानपर निवास करो। दानवेश्वर! सुगन्धिसे अनुलिप्त हो तथा श्रेष्ठ आभरणोंसे भूषित एवं माला और चन्दन आदिसे अलंकृत सुन्दर स्वरूपवाले तुम नृत्य और गीतसे युक्त विविध भाँतिके महान् भोगोंका उपभोग करते हुए सैकड़ों स्त्रियोंसे आवृत होकर इतने कालतक मेरी आज्ञासे वहाँ निवास करो। जबतक तुम देवताओं एवं ब्राह्मणोंसे विरोध न करोगे, तबतक समस्त कामनाओंसे युक्त भोगोंको भोगोगे। किंतु जब तुम देवों एवं ब्राह्मणोंके साथ विरोध करोगे तो देखनेमें भयंकर वरुणके पाश तुम्हें बाँध लेंगे॥ ७१–७६॥
बलिरुवाच<br>तत्रासतो मे पाताले भगवन् भवदाज्ञया।<br>किं भविष्यत्युपादानमुपभोगोपपादकम्।<br>आप्यायितो येन देव स्मरेयं त्वामहं सदा॥ ७७बलिने पूछा—हे भगवन्! हे देव! आपकी आज्ञासे वहाँ पातालमें निवास करनेवाले मेरे भोगोंका साधन क्या होगा? जिससे तृप्त होकर मैं सदा आपका स्मरण करूँगा॥ ७७॥
श्रीभगवानुवाच<br>दानान्यविधिदत्तानि श्राद्धान्यश्रोत्रियाणि च।<br>हुतान्यश्रद्धया यानि तानि दास्यन्ति ते फलम्॥ ७८श्रीभगवान्‌ने कहा—अविधिपूर्वक दिये गये दान, श्रोत्रिय ब्राह्मणसे रहित श्राद्ध तथा बिना श्रद्धाके किये गये जो हवन हैं, वे तुम्हारे भाग होंगे।
वामन पुराण · पृष्ठ 157, कुल 489 में से · BharatKosha