वायु पुराण

१३० श्रीमद्वैपायनमुनिप्रणीतम्-- [अ०४२श्लो०३६-६३] ( भुवनविन्यासः)

रम्या योजनविस्तीर्णा शैलकुक्षिषु संवृता । या धृता देवदेवेन शंकरेण महात्मना ॥ ३६ पावनी द्विजशार्दूल घोराणामपि पाप्मनाम् । शंकरस्याङ्गसंस्पर्शान्महादेवस्य धीमतः ॥ द्विगुणं पवित्रसलिला सर्वलोके महानदी ॥ ३७ अनुशैलं समन्ताच्च निर्गता बहुभिर्मुखैः । अथोऽन्येनाभिधानेन ख्याता नद्यः सहस्रशः ॥ ३८ तस्माद्धिमवतो गङ्गा गता सा तु महानदी । एवं गङ्गेति नाम्ना हि प्रकाशा सिद्धसेविता ॥ ३९ धन्यास्ते सत्तमा देशा यत्र गङ्गा महानदी । रुद्रसाध्यानिलादित्यैर्जुष्टतोया यशोवती ॥ ४० महापादं प्रवक्ष्यामि मेरोरपि हि पश्चिमम् । नानारत्नाकरं पुण्यं पुण्यकृद्भिर्निषेवितम् ॥ ४१ विपुलं शैलराजानं विपुलोदरकन्दरम् । नितम्बकुञ्जकट कैर्विमलैर्मण्डितोदरम् ॥ ४२ अपि या त्र्यवकस्यैषा त्रिदशैः सेवितोदका । वायुवेगा गताभोगा लतेव भ्रमिता पुनः ॥ ४३ मेरुकूटतटाद्भ्रष्टा प्रहतैः खादितोदका । विस्तीर्यमाणसलिला निर्मलांशुकसंनिभा ॥ ४४ तस्य कूटेऽम्बरनदी सिद्धचारणसेविता । प्रदक्षिणमथाऽऽवृत्य पतिता सानुगामिनी ॥ ४५ देवभ्राजं महाभ्राजं संवैभ्राजं महावनम् । प्लावयन्ती महाभागा नानापुष्पफलोदका ॥ ४६ प्रदक्षिणं प्रकुर्वाणा नानावर्नावभूषिता । प्रविष्टा पश्चिमसरः सितोदं विमलोदकम् ॥ ४७ सा सितोदाद्विनिष्क्रान्ता सुपक्षं पर्वतं गता । सुपक्षतस्तु पुण्योदात्ततो देवर्षिसेविता ॥ ४८ सुपक्षकूटतटगा तस्माच्च संशितोदका । निपपात महाभागा रमण्यं शिखिपर्वतम् ॥ ४९ शिखेश्च पर्वतात्कङ्कं कङ्काद्वैदूर्यपर्वतम् । वैदूर्यात्कपिलं शैलं तस्माच्च गन्धमादनम् ॥ ५० तस्माद्गिरिवरात्प्राप्ता पिञ्जरं वरपर्वतम् । पिञ्जरातसरसं याता तस्माच्च कुमुदाचलम् ॥ ५१ मधुमन्तं जनं चैव मुकुटं च शिलोच्चयम् । मुकुटाच्छेलशिखरात्कृष्णं याता महागिरिम् ॥ ५२ कृष्णाच्छ्वेतं महाशैलं महानगनिषेवितम् । श्वेतात्सरहस्राशिखरं शैलेन्द्रं पतिता पुनः ॥ ५३ अनेकाभिः स्रवन्तीभिराप्यायितजला शिवा । एवं शैलसहस्राणि सादयन्ती महानदी ॥ ५४ पारिजाते महाशैले निपपाताऽऽशुगामिनी ॥ अनेकनिर्झरनदी गुहासासु राजते । तस्य कुक्षिश्वनेकासु भ्रान्ततोया तरङ्गिणी ॥ ५५ व्याहन्यमानसंवेशा गण्डशैलैरनेकंशः । संविद्यमानसलिला गता च धरणीतले ॥ ५६ केतुमालं महाद्वीपं नानाम्लेच्छगणैर्युतम् । प्लावयन्ती महाभागा प्रयाता पश्चिमांर्णवम् ॥ ५७ सुवर्णचित्रपार्थे तु सुपार्श्वेऽप्युत्तरे गिरौ । मेरोश्चित्रमहापादे महासत्त्वनिषेविते ॥ ५८ मेरुकूटतटाद्भ्रष्टा पवनेनेरितोदका । अनेकाभोगवक्राङ्गी क्षिप्यमाणे नभस्तले ॥ ५९ षष्टियोजनसाहस्रे निरालम्बेऽम्बरे शुभे । विकीर्यमाणा मालेव निपपात महानदी ॥ ६० एवं कूटतटैर्भ्रष्टा नैकैर्देवर्षिसेवितैः । विकीर्यमाणसलिला नैकपुष्पोडुपोत्कचा ॥ ६१ नानारत्नवनोद्देशमरम्यं सवितुर्वनम् । महावनं महाभागा प्लावयन्ती प्रदक्षिणम् ॥ ६२ सरोवरं महापुण्यं महाभागनिषेवितम् । तत्राऽऽविवेश कल्याणी महाभद्रं सितोदका ॥ ६३