वायु पुराण

[अ० ५४ श्लो० २६-५०] वायुपुराणम् १७७

(नीलकंठस्तवः)

एतदाचाय भक्ताय दान्ताय ब्रूहि पृच्छते । कथां मङ्गलसंयुक्तां पवित्रां पापनाशिनीम् ॥
मत्प्रियार्थं महाभाग वक्तुमर्हस्यशेषतः ॥ २६
श्रुत्वा वाक्यं ततस्तस्य वसिष्ठस्य महात्मनः । प्रत्युवाच महातेजाः सुरारिबलसूदनः ॥ २७
श‍ृणुष्व वदतां श्रेष्ठ कथ्यमानं वचो मम । उमोत्सङ्गन्निविष्टेन मया पूर्वं यथा श्रुतम् ॥ २८
पार्वत्या सह संवादः सर्वस्य च महात्मनः । तदहं कीर्तयिष्यामि त्वत्प्रियार्थं महामुने ॥ २९
कैलासशिखरे रम्ये नानाधातुविचित्रिते । [*तरुणादित्यसंकाशे तप्तचामीकरप्रभे ॥ ३०
वज्रस्फटिकसोपाने चित्रपट्टशिलातले । जाम्बूनदमये दिव्ये नानाधातुविचित्रिते ] ॥ ३१
नानाद्रुमलराकीर्णे चक्रवाकोपशोभिते ॥ ३२
षट्पदोद्गीतबहुले धारासंपातनादिते । मत्तक्रौञ्चमयूराणां नादैरुद्धुष्टकन्दरे ॥ ३३
अप्सरोगणसंकीर्णे किंनरैरुपशोभिते । जीवञ्जीवकजातीनां वीरूद्भिरुपशोभिते ॥ ३४
कोकिलारावमधुरे सिद्धचारणसेविते । सौरभेयीनिनादाढ्ये मघस्तनितनिस्वने ॥ ३५
विनायकमयोद्विग्नैः कुञ्जरैर्मुक्तकन्दरे । वीणावादित्रनिर्घोषैः श्रोत्रेन्दियमनोरमैः ॥ ३६
दोलालम्बितसंपाते वनितासंघसेविते । ध्वजैलम्बितदोलानां घण्टानां निनदाकुले ॥ ३७
मुखमर्दलवादित्रैर्बलिनां स्फोटितैस्तथा । क्रीडारवविचाराणां निर्घोषः पूर्णमन्दिरे ॥ ३८
हासैः संत्रासजननौर्विकरालमुखैस्तथा । देहगन्धैर्विचित्रैश्च प्रक्रीडितगणेश्वरैः ॥ ३९
÷वज्रस्फटिकसोपानचित्रपट्टशिलातलैः । व्याघ्रसिंहमुखैश्चान्यैर्गजवाजिमुखैस्तथा ॥ ४०
बिडालवदनश्चान्यैः क्रोष्टुकाकारमूर्तिभिः हस्वैर्दीर्घैः कृशौः स्थूलैर्लम्बोदरमहोदरैः ॥ ४१
हस्वजङ्घैश्च लम्बोष्ठैस्तालजङ्घैस्तथा परैः । गोकर्णैरेककर्णैश्च महाकर्णैरकर्णकैः ॥ ४२
बहुपादैर्महापादैरेकपादैरपादकैः । बहुशीर्षैर्महाशीर्षैराशीर्षैरशीर्षकैः ॥ ४३
बहुनेत्रैर्महानेत्रैरेकनेत्रैरनेत्रकैः+ । एवंविधैर्महायोगी भूतैर्भूतपतिर्वृतः ॥ ४४
विशुद्धमुक्तामणिरत्नभूषिते शिलातले हेममये मनोरमे ।
सुखोपविष्टं मदनाङ्गनाशनं प्रोवाच वाक्यं गिरिराजपुत्री ॥ ४५

देव्युवाच--
भगवन्भूतभव्येश गोवृषाङ्कितशासन । तव कण्ठे महादेव भ्राजतेऽम्बुदसंनिभम् ॥ ४६
नात्युल्बणं नातिशुभ्रं नीलाञ्जनचयोपमम् । किमिदं दीप्यते देव कण्ठे कामाङ्गनाशन ॥ ४७
को हेतुः कारणं किंच कण्ठे नीलत्वमीश्वर । एतत्सर्वं यथान्यायं ब्रूहि कौतूहलं हि मे ॥ ४८
श्रुत्वा वाक्यं ततस्तस्याः पार्वत्याः पार्वतीप्रियः । कथां मङ्गलसंयुक्तां कथयामास शंकरः ॥ ४९
मध्यमानेऽमृते पूर्वं क्षीरोदे सुरदानवैः । अग्रे समुत्थितं तस्मिन्विषं कालानलप्रभम् ॥ ५०
तं दृष्ट्वा सुरसंघाश्च दैत्याश्चैव वरानने । विषण्णवदनाः सर्वे गतास्ते ब्रह्मणोऽन्तिकम् ॥

---

* धनुश्चिन्हान्तर्गतग्रन्थः क. पुस्तके नास्ति । ÷ इदमर्धं नास्ति ङ. पुस्तके । + नैत्रैकीर-
त्युत्तरं बहुशीर्षैरित्याद्यर्धं ख. ग. घ. ङ. पुस्तकेषु ।
२३