वायु पुराण

२६८ श्रीमहैपायनमुनिप्रणीतम्- [अ०७०श्लो०२४-५०] ( ऋषिवंशानुकीर्तनम् )

तस्य प्रध्यायमानस्य कश्यपस्य महात्मनः । ब्रह्मणोंऽशौ सुतौ पश्चात्तादुभूतौ महौजसौ ॥ २४ वत्सारश्चासितश्चैव तावुभौ ब्रह्मवादिनौ । वत्सारात्रिध्रुवो जज्ञे रैभ्यश्च स महायशाः ॥ २५ रैभ्यस्य रैभ्या विज्ञेया निध्रुवस्य निबोधत । च्यवनस्य सुकन्यायां सुमेधाः समपद्यत ॥ २६ निध्रुवस्य तु या पत्नी माता वै कुण्डपायिनाम् । असितस्यैकपर्णायां बलिष्ठः समपद्यत ॥ २७ शाण्डिल्यानां वचः श्रुत्वा देवलः सुमहायशाः । निध्रुवाः शाण्डिला रैभ्यायाश्चः पश्चात्तु कश्यपाः ॥ वरप्रभृतयो देवा देवलस्य प्रजास्त्विमाः । चतुर्युगे त्वतिक्रान्ते मनोर्वैक्रादशे प्रजाः ॥ अथावशिष्टे तस्मिंस्तु द्वापरे संप्रवर्तते ॥ २९ मानसस्य च रिष्यन्तस्तस्य पुत्रो दमः किल । मानसस्तस्य दायादस्तृणबिन्दुरिति श्रुतः ॥ ३० त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह । तस्य कन्या त्विडिविला रूपेणाप्रतिमऽभवत् ॥ पुलस्त्याय स राजर्षिस्तां कन्यां प्रत्यपादयत् ॥ ३१ ऋषिरेिडिविलायां तु विश्रवाः समपद्यत । तस्य पत्न्यश्चतस्रस्तु पौलस्त्यकुलवर्धनाः ॥ ३२ बृहस्पतेबृहत्कीर्तिर्देवाचार्यस्य कीर्तिता । कन्यां तस्योपयेमे स नाम्ना वै देववर्णिना म् ॥ ३३ पुष्पोत्कटां च वाकां च सुते माल्यवतः स्थिते । कैकसीं मालिनः कन्यां तासां तु शृणुत प्रजाः ज्येष्ठं वैश्रवणं तस्व सुषुवे देववर्णिनी । दिव्येन विधिना युक्तमार्षेणेव श्रुतेन च । राक्षसेन च रूपेण आसुरेण बलेन च ॥ ३५ त्रिपादं सुमहाकायं स्थूलशीर्षं महातनुम् । अष्टदंष्ट्रं हरिच्छ्मश्रुं शङ्कुकर्णावलौहितम् ॥ ३६ ह्रस्वबाहुं प्रबाहुं च पिङ्गलं सुविभीषणम् । वैवर्तज्ञानसंपन्नं संबुद्धं ज्ञानसंपदा ॥ ३७ एवंविधं सुतं दृष्ट्वा विश्वरूपधरं तथा । पिता दृष्ट्वाऽब्रवीत्तत्र कुबेरोऽयमिति स्वयम् ॥ ३८ कुत्सायां कितिशब्दोऽयं शरीरं बेरमुच्यते । कुबेरः कुशरीरत्वान्नाम्ना तेन च सोऽङ्कितः ॥ ३९ यस्माद्विश्रवसोऽपत्यं सादृश्याद्विश्रवा इव । तस्माद्वैश्रवणो नाम नाम्ना लोके भविष्यति ॥ ४० ऋद्धयां कुबेरोऽजनयद्विश्रुतं जन्नकूबरम् । रावणं कुम्भकर्णं च कन्यां शूर्पणखां तथा ॥ बिभीषणचतुर्थांस्तान्कैकस्यजनयत्सुताम् ॥ ४१ शङ्कुकर्णो दशग्रीवः पिङ्गलो रक्तमूर्धजः । चतुष्पाद्द्विंशतिभुजो महाकायो महाबलः ॥ ४२ जात्याऽञ्जननिभो दंष्ट्री लोहितग्रीव एव च । राजसेना यथा युक्तो रूपेण च बलेन च ॥ ४३ सत्यबुद्धिदृढंतनू राक्षसैरेव रावणः । निसर्गाद्दारुणः क्रूरो रावणाद्रावणस्तु सः ॥ ४४ हिरण्यकशिपुस्त्वार्सीत्स राजा पूर्वजन्मनि । चतुर्युगानि (णि) राजाऽत्र त्रयोदश स राक्षसः ॥ ४५ ताः पञ्च कोट्यो वर्षाणामारुख्याताः संख्यया द्विजैः । नियुतान्येकषष्टिश्च संख्या विद्भिरुदाहृता ॥ षष्टिं शतसहस्राणि वर्षाणां तु स रावणः । देवतानामृषीणां च घोरं कृत्वा प्रजागरम् ॥ ४७ त्रेतायुगे चतुर्विंशे रावणस्तपसः क्षयात् । रामं दाशरथिं प्राप्य सगणः क्षयमीयिवान् ॥ ४८ महोदरः प्रहस्तश्च महापांशुः खरस्तथा । पुष्पोत्कटायाः पुत्रास्ते कन्या कुम्भीनसी तथा ॥ ४९ त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वश्च राक्षसः । कन्या ह्यस्रालिका चैव वाकायाः प्रसवाः स्मृताः ॥ ५०