वायु पुराण

[अ० ७८-७९ श्लो० ६०-७८ । १-३] वायुपुराणम् । २९३

(श्राद्धकल्पः) शुष्कैस्तृणैर्वा काष्ठैर्वा पत्रैर्वेणुदलेन वा । मृन्मयैर्भार्जनैर्वाऽपि तिरोधाय वसुंधराम् ॥ ६० उद्धृतोदकमादाय मृत्तिकां चैव वाग्यतः । दिवा उदङ्मुखः कुर्याद्रात्रौ वै दक्षिणामुखः ॥ ६१ दक्षिणेन च हस्तेन गृह्णीयाद्वै कमण्डलुम् । शौचं च वामहस्तेन गुदे तिस्रस्तु मृत्तिकाः ॥ ६२ दश चापि पुनर्द्दद्याद्वामहस्तक्रमेण तु । द्वाभ्यां वाऽपि पुनर्द्दद्याद्धस्तानां पञ्च मृत्तिकाः ॥ ६३ मृदा प्रक्षाल्य पादौ च आचम्य च यथाविधि । आपस्त्याज्यास्त्रयश्चैव सूर्याभिपवनाम्भसाम् ॥ ६४ कुर्यात्संनिहितं नित्यं प्राङ्मुखस्तीर्थे कमण्डलुम् । असत्कार्यं कार्यमेतैैर्यथावत्पादधावनम् ॥ ६५ आचमनं द्वितीयेन देवकार्यं ततः परम् । उपवासास्त्रिरात्रं तु दुष्टहस्ते ह्युदाहृतः ॥ ६६ विप्रकृष्टेन कृच्छ्रेण प्रायश्चित्तमुदाहृतम् । स्पृष्ट्वा श्वानं श्वपाकं वा तप्तकृच्छ्रं समाचरेत् ॥ ६७ मानुषास्थीनि संस्पृश्य उपोष्यं शुद्धिकारणम् । त्रिरात्रमुक्तं संश्लेषमेकरात्रमतोऽन्यथा ॥ ६८ कारस्कराः पुलिन्दाश्च तथाऽन्ध्राशबरादयः । पीत्वा चापो भूतितये गत्वा चैव युगंधराम् ॥ ६९ सिन्धोरुत्तरपर्यन्तं तथा दिव्यन्तरे शतम् । पापदेशाश्च ये केचित्पापैैरध्युषिता जनैः ॥ ७० शिष्टैश्च वर्जिता ये च ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । गत्वा देशानपुण्यांस्तु कृत्स्नं पापं समश्नुते ॥ ७१ मनोव्यकिरथामिश्र काले चैवावलेपनम् । विरूपापनं च शौचानां नित्यमज्ञानमेव च ॥ ७२ अतोऽन्यथा तु यः कुर्यान्मोहाच्छौचस्य संकरम् । पिशाचान्यातुधानांश्च फलं गच्छत्यसंशयम् ७३ शौचमश्रद्दधानस्य म्लेच्छजातिषु जायते । अयज्ञाश्चैव पापो वा तिर्यग्योनिगतोऽपि वा ॥ ७४ शौचेन मोक्षं कुर्वाणः स्वर्गवासी भवेन्नरः । शुचिकामा हि देवा वै देवैरेतदुदाहृतम् ॥ ७५ बीभत्समशुचिं चैव वर्जयन्ति सुरा सदा । त्रीणि शौचानि कुर्वन्ति न्यायतः शुभकर्मणः ॥ ७६ ब्राह्मणायाऽऽतिथेयाय शौचायुकाय धीमते । पितृभक्ताय दान्ताय सानुक्रोशाय च द्विजाः ॥ ७७ तैस्तैः प्रीताः प्रयच्छन्ति पितरो योगवर्धनाः । मनसा काङ्क्षितान्कामांस्त्रैलोक्यप्रभवानिति ॥ ७८

इति महापुराणे वायुप्रोक्ते श्राद्धकल्पे नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७८ ॥

आदितः श्लोकानां समष्ट्यङ्काः--७१६४

---

अथ नवसप्ततितमोऽध्यायः ।

श्राद्धकल्पः ।

ऋषय ऊचुः-- अहो धर्मस्त्वया सूत श्राद्धकल्पस्तु कीर्तितः । श्रुतो नः श्राद्धकल्पो वै ऋषिभिः परिकीर्तितः ॥ १ अतीव विस्तरो यस्य विशेषेण प्रकीर्तितः । वद शेषं महाप्राज्ञ ऋषेस्तस्य यथामतम् ॥ २

सूत उवाच-- कीर्तयिष्यामि ते विप्रा ऋषेस्तस्य मतं तु यत् । श्राद्धं प्रति महाभागास्तन्मे शृणुत विस्तरात् ॥ ३