वायु पुराण

[अ०८५-८६श्लो०१९-२८।१-९] वायुपुराणम्। ३१) ( वैवस्वतमनुवंशगान्धर्वमूर्छनाकथनम् )

उत्कलश्च गयश्चैव विनताश्वस्तथैव च । उत्कलस्योत्कलं राष्ट्रं विनताश्वस्य पश्चिमम् ॥ १९ दिक्ष्ववातस्य राजर्षेर्गयस्य तु गया पुरी ॥ २० प्रविसृष्टे मनौ तस्मिन्प्रजाः सृष्ट्वा दिवाकरः । दशधा तद्धराक्षेत्रमकरोत्पृथिवीमिमाम् ॥ २१ इक्ष्वाकुरेव दायादानन्यान्दश समाप्नुयात् । कन्याभावात्तु सुद्युम्नो नैनं भागमवाप्नुयात् ॥ वशिष्ठवचनाच्चाऽऽसीत्प्रतिष्ठा नो महाद्युतिः । प्रतिष्ठा धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य महात्मनः ॥ २२ तत्पुरूरवसे प्रादाद्राष्ट्रं प्राप्य महायशाः । मानवेभ्यो महाभागा स्त्रीपुंसोर्लक्षणं प्रति ॥ मानवः स तु सुद्युम्नः स्त्रीभावमगमत्पुनः ॥ २३ एतच्छ्रुत्वा तु ऋषयः पप्रच्छुस्तदनन्तरम् । मानवः स तु सुद्युम्नः स्त्रीभावमगमत्कथम् ॥ २४

सूत उवाच-- प्रोवाच वचनं देवी प्रियहेतोः प्रियं प्रिया । समे ममाऽऽश्रमे देव यः पुमान्संप्रवेक्ष्यति ॥ भविष्यति ध्रुवं नारी सा तुल्याप्सरसां शुभा ॥ २५ तत्र सर्वाणि भूतानि पिशाचाः पशवश्च ये । स्त्रीभूताः सह रुद्रेण क्रीडन्त्यप्सरसो यथा ॥ २६ उमावनं प्रविष्टस्तु स राजा मृगयां गतः । पिशाचैः सह भूतैस्तु रुद्रैः स्त्रीभावमास्थिते ॥ २७ तस्मात्स राजा सुद्युम्नः स्त्रीभावं लब्धवान्पुनः । महादेवप्रसादाच्च गाणपत्यमवाप्नुयात् ॥ २८

इति महापुराणे वायुप्रोक्ते वैवस्वतमनो सृष्टिकथनं नाम पञ्चाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८५ ॥ आदितः श्लोकानां समष्ट्यङ्काः--७०६५

---

अथ षडशीतितमोऽध्यायः ।

तत्र वैवस्वतमनुवंशगान्धर्वमूर्छनाकथनम् ।

सूत उवाच-- निसर्गं मनुपुत्राणां विस्तरेण निबोधत । पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरो*र्गावमभक्षयत् ॥ १ शापाच्छूद्रत्वमापन्नश्च्यवनस्य महात्मनः । करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः ॥ २ सहस्रक्षत्रियगणावरिक्रान्तः संबभूव ह । नाभागोऽरिष्टपुत्रस्तु विद्वानासीद्भालन्दनः ॥ ३ भालन्दनस्य पुत्रोऽभूत्प्रांशुर्नाम महाबलः । प्रांशोरेकोऽभवत्पुत्रः प्रजानेरिति विश्रुतः ॥ ४ प्रजानेरभवत्पुत्रः खनित्रो नाम वीर्यवान् । तस्य पुत्रोऽभवच्छ्रीमान्क्षुपो नाम महायशाः ॥ ५ क्षुपस्य विंशः पुत्रस्तु प्रतिमानं बभूव ह । विंशपुत्रस्तु कल्याणो विविंशो नाम धार्मिकः ॥ ६ विविंशपुत्रो धर्मात्मा खानिनेत्रः प्रतापवान् । करन्धमस्तस्यपुत्रस्त्रेतायुगमुखेऽभवत् ॥ ७ करन्धसुतश्चापि आविक्षिन्नाम वीर्यवान् । आविक्षितो व्यतिक्रामात्पितरं गुणवत्तया ॥ ८ मरुत्तो नाम धर्मात्मा चक्रवर्तिसमो नृपः । संवर्तेन दिवं नीतः ससुहृत्सह बान्धवैः ॥ ९

---

* अत्राऽऽर्षत्वादाकारैकादेशाभावः ।