वायु पुराण

अ० २५ श्लो० ५७-८०] वायुपुराणम् ७७

( मधुकैटभोत्पत्तिविनाशवर्णनम् )

अद्य वर्षशतं पूर्णं समयः प्रत्युपस्थितः । संक्षेपसप्लवं घोरं स्वस्थानं यामि चाप्यहम् ॥ ५७
स तस्य वचसा देवः संहारमकरोत्तदा । महीं निस्थावरां कृत्वा प्रकृतिस्थांश्च जङ्गमान् ॥ ५८
यदि गोविन्द भद्रं ते क्षिप्रं ते यादृसां प्रति । ब्रूहि यत्करणीयं स्यान्मया ते लक्ष्मिवर्धन* ॥ ५९
बाढं शृणु त्वं हेमाभ पद्मयोने वचो मम । प्रसादो यस्त्वया लब्ध ईश्वरात्पुत्रलिप्सया ॥ ६०
तं तथा सफलं कृत्वा मत्तोऽभूदनृणो भवान् । चतुर्विधानि भूतानि सृज त्वं विसृजस्व च ॥ ६१
अवाप्य संज्ञां गोविंदात्पद्मयोनिः पितामहः । प्रजाः स्रष्टुमनास्तेपे तप उग्रं ततो महत् ॥ ६२
तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित्समवर्तत । ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो व्यवर्धत ॥ ६३
सक्रो(तत्क्रो)धाविष्टनेत्राभ्यामपतन्नश्रुबिन्दवः । ततस्तेभ्योऽश्रुबिन्दुभ्यो वातपित्तकफात्मकाः ॥ ६४
महाभोगा महासत्त्वाः स्वस्तिकैरभ्यलंकृताः । प्रकीर्णकेशाः सर्पास्ते प्रादुर्भूता महाविषाः ॥ ६५
सर्पांस्तथाऽसृजान्दृष्ट्वा ब्रह्माऽऽत्मानमनिन्दत । अहो धिक्पसा मह्यं फलमीदृशकं यदि ॥
लोकवैनाशिकी जज्ञे आदावेव प्रजा मम ॥ ६६
तस्य तीव्राऽभवन्मूर्च्छा क्रोधामर्षसमुद्भवा । मूर्च्छामितापेन तदा जहौ प्राणान्प्रजापतिः ॥ ६७
तस्याप्रतिमवीर्यस्य देहात्कारुण्यपूर्वकम् । आत्मैकादश ते रुद्राः मोद्भूता रुतदस्तथाः ॥
रोदनात्खलु रुद्रास्ते रुद्रत्वं तेन तेषु तत् ॥ ६८
ये रुद्राः खलु ते प्राणा ये प्राणास्ते तदात्मकाः । प्राणाः प्राणभृतां ज्ञेयाः सर्वभूतेष्ववस्थिताः ॥ ६९
अत्युग्रस्य महत्त्वस्य साधुना चारितस्य च । तस्य प्राणान्ददौ भूयस्त्रिशूली नीललोहितः ॥ ७०
ललाटात्पद्मयोनेस्तु प्रभुरेकादशात्मकः ॥
ब्रह्मणः सोऽददात्प्राणानात्मजः स तदा प्रभुः । महृष्टवदनो रुद्रः किंचित्प्रत्यागतासवम्(?) ॥ ७१
अभ्यँभाषत्तदा देवो ब्रह्माणं परमं वचः ॥
उपयाचस्व मां ब्रह्मन्स्मर्तुमर्हसि चाऽऽत्मनः । मां च वेत्थाऽऽत्मजं रुद्रं प्रसाणं कुरु मे प्रभो ॥ ७२
श्रुत्वा त्विदं वचस्तस्य प्रभूतं च मनोगतम् । पितामहः प्रसन्नात्मा नेत्रैः फुल्लाम्बुजप्रभैः ॥ ७३
ततः प्रत्यागतप्राणः स्निग्धगम्भीरया गिरा । उवाच भगवान्ब्रह्मा शुद्धजाम्बूनदप्रभः ॥ ७४
भो भो वद महाभाग आनन्दयसि मे मनः । को भवान्विधमूर्त्तिस्त्वं स्थित एकादशात्मकः ॥ ७५
एवमुक्तो भगवता ब्रह्मणाऽनन्ततेजसा । ततः प्रत्यवदद्रुद्रो ह्यभिवाद्याऽऽत्मजैः सह ॥ ७६
यत्ते वरमहं ब्रह्मन्याचितो विष्णुना सह । पुत्रो मे भव देवोति त्वत्तुल्यो वाऽपि धूर्वहः ॥ ७७
लोकेषु विश्रुतैः कार्यं सर्वैर्विश्वात्मसंभवैः । विषादं त्यज देवेश लोकांस्त्वं स्रष्टुमर्हसि ॥ ७८
एवं स भगवानुक्तो ब्रह्मा प्रीतमना भवत् । रुद्रं प्रत्यवदद्भूयो लोकान्ते नीललोहितम् ॥ ७९
साहाय्यं मम कार्यार्थे प्रजाः सृज मया सह । बीजी त्वं सर्वभूतानां तत्प्रपन्नस्तथा भव ॥
बाढमित्येव तां वाणीं प्रतिजग्राह शंकरः ॥ ८

---

* अत्र स्थले विष्णुरुवाचेति घ. पुस्तके ।