वायु पुराण

[अ० ३० श्लो० २८-५०]	वायुपुराणम्।	८९

( दक्षशापवर्णनम् )
मेना च धारिणी चैव याभ्यां विश्वमिदं धृतम् । पितरस्ते निजे कन्ये धर्मार्थं प्रददुः शुभे ॥ २८
ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ योगिन्यौ चैव ते उभे ॥
अग्निष्वात्तास्तु ये प्रोक्तास्तेषां मेना तु मानसी । धारणी मानसी चैव कन्या बर्हिषदां स्मृता ॥ २९
मेरोस्तु धारणीं नाम पत्न्यर्थं व्यसृजञ्छुभाम् । पितरस्ते बर्हिषदः स्मृता ये सोमपीथिनः ॥ ३०
अग्निष्वात्तास्तु तां मेनां पत्नीं हिमवते ददुः । स्मृतास्ते वै तु दौहित्रास्तद्दौहित्रान्निबोधत ॥ ३१
(+ मेना हिमवतः पत्नी मैनाकं साऽन्वसूत । गङ्गा सरिद्वरा चैव पत्नी या लवणोदधेः ॥ ३२
मैनाकस्यानुजः क्रौञ्चः क्रौञ्चद्वीपो यतः स्मृतः ) ॥ ३३
मेरोस्तु धारणी पत्नी दिव्यौषधिसमन्वितम् । मन्दरं सुषुवे पुत्रं तिस्रः कन्याश्च विश्रुताः ॥ ३४
वेला च नियतिश्चैव तृतीया चाऽऽयतिः पुनः । धातुश्चैवाऽऽयतिः पत्नी विधातुर्नियतिः स्मृता ॥ ३५
स्वायंभुवेऽन्तरे पूर्वं तयोर्वै कीर्तिताः प्रजाः । सुषुवे सागराद्वेला कन्योमकामानिन्दिताम् ॥
सावर्णिना च सामुद्री पत्नी प्राचीनबर्हिषः । सवर्णा साऽथ सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः ॥ ३६
सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः ॥ ३७
तेषां स्वायंभुवो दक्षः पुत्रत्वे जज्ञिवान्प्रभुः । त्र्यम्बकस्याभिशापेन चाक्षुषस्यान्तरे मनोः ॥
एतच्छ्रुत्वा ततः सूतमपृच्छच्छांशपायनः । उत्पन्नः स कथं दक्षो ह्यभिशापाद्भवस्य तु ॥ ३८
चाक्षुषस्या यथे पूर्वं तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम् ॥ ३९
इत्युक्तः कथयामास सूतो दक्षाश्रितां कथाम् । शांशपायनमामन्त्र्य त्र्यम्बकाच्छापकारणम् ॥ ३९
दक्षस्याऽऽसन्सुता ह्यष्टौ कन्या याः कीर्तिता मया । स्वेभ्यो गृहेभ्यो ह्यानाय्य ताः पिताऽभ्यर्चयदगृहे ॥ ४०
ततस्त्वभ्यर्चिताः सर्वा न्यवसँस्ता पितुर्गृहे ॥ ४१
तासां ज्येष्ठा सती नाम पत्नी या त्र्यम्बकस्य वै । नाऽऽजुहावाऽऽत्मजां तां वै दक्षो रुद्रमभिद्विषन् ॥ ४१
अकरोत्स नतिं दक्षे न कदाचिन्महेश्वरः । जामाता श्वशुरे तस्मिन्स्वभावोतजसि स्थितः ॥ ४२
ततो ज्ञात्वा सती सर्वाः स्वसॄः प्राप्ताः पितुर्गृहम् । जगाम साऽप्यनाहूता सती तत्स्वं पितुर्गृहम् ॥ ४३
× ताभ्यो हीनां पिता चक्रे सत्याः पूजामसंमताम् ॥
ततोऽब्रवीत्सा पितरं देवी क्रोधादमर्षिता । यवीयसीभ्यो ज्यायसीं किंतु पूजामिमां प्रभो ॥ ४४
असंमतामवज्ञाय कृतवानसि गर्हिताम् ॥ ४५
अहं ज्येष्ठा वरिष्ठा हि न त्वसत्कर्तुमर्हसि । एवमुक्तोऽब्रवीदेनां दक्षः संरक्तलोचनः ॥ ४५
त्वं तु श्रेष्ठा वरिष्ठा च पूज्या बाला सदा मम । तासां ये चैव भर्तारस्ते मे बहुमता सदा ॥ ४६
बलिष्ठाश्च तपिष्ठाश्च महायोगाः सुधार्मिकाः । गुणैश्चैवाधिकाः श्लाघ्याः सर्वे ते त्र्यम्बकात्सति॥ ४७
वासिष्ठोऽत्रिः पुलस्त्यश्च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः । भृगुर्मरीचिश्च तथा श्रेष्ठा जामातरो मम ॥ ४८
तस्याऽऽत्मा स च ते शर्वो भक्ता चासि हितं सदा । तेन त्वां न बुभूषामि प्रतिकूलो हि मे भवः॥४९
इत्युवाच तदा दक्षः संप्रमूढेन चेतसा । शापार्थमात्मनश्चैव ये चोक्ताः परमर्षयः ॥ ५०

---

+ धनुश्चिह्नान्तर्गतग्रन्थो ङ०पुस्तके नास्ति । \times इदमर्धं नास्ति क. पुस्तके ।
१२