भारतकोश
वेदान्तसार (सदानन्द योगीन्द्र - विद्वन्मनोरञ्जनी व हिन्दी व्याख्या सहित)

वेदान्तसार (सदानन्द योगीन्द्र - विद्वन्मनोरञ्जनी व हिन्दी व्याख्या सहित)

Vedantasara of Sadananda with Hindi Commentary

सदानन्द योगीन्द्र द्वारा

स्रोत: चौखम्बा संस्कृत संस्थान · चौखम्बा संस्कृत संस्थान (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished314 पृष्ठ

पृष्ठ 178, कुल 314 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 178

१६४ वेदान्तसार (४) पूर्ववत् प्रस्तुत गद्यखण्ड के अभिप्राय को भी इसप्रकार प्रदर्शित कर सकते हैं। चित्र-३१ अज्ञान की व्यष्टि जीव $\leftarrow$ शुद्ध चैतन्य $\rightarrow$ जीव $\rightarrow$ प्राज्ञ अल्पज्ञत्व $\leftarrow$ $\uparrow$ मलिन सत्त्वप्रधान अज्ञान की निकृष्ट उपाधि अनीश्वरत्व $\leftarrow$ प्राज्ञः $\leftarrow$ अस्पष्ट उपाधितया ( अत्यधिक $\rightarrow$ प्रकर्षेण अज्ञः स्थूल सूक्ष्म शरीर प्रपञ्च लयात् अज्ञानी) अनतिप्रकाशकत्वात् सर्वोपरमत्वात् लयस्थानम् एक अज्ञान अहंकारादिकारणत्वात् आनन्दप्रचुरत्वात् कोषवदाच्छादकत्वात् का अवभासक $\leftarrow$ आदि से अभिप्राय व्यक्त $\leftarrow$ कारण शरीरम् व्यष्टि $\leftarrow$ सुषुप्ति आनन्दमयकोशः अवतरणिका-समष्टि, व्यष्टिविषयक अज्ञान का निरूपण करने के पश्चात् इन दोनों में उदाहरणपूर्वक अभेद का प्रतिपादन करते हैं- तदानीमेतावीश्वरप्राज्ञौ चैतन्यप्रदीप्ताभिरतिसूक्ष्माभिरज्ञान- वृत्तिभिरानन्दमनुभवत “आनन्दभुक् चेतोमुखः प्राज्ञ” इति श्रुतेः सुखमहमस्वाप्सं न किञ्चिदवेदिषमित्युत्थितस्य परामर्शोपपत्तेश्च। अनयोः समष्टिव्यष्ट्योर्वनवृक्षयोरिव जलाशयजलयोरिव वाभेदः। एतदुपहित- योरीश्वरप्राज्ञयोरपि वनवृक्षावच्छिन्नाकाशयोरिव जलाशयजलगत्प्रति- बिम्बाकाशयोरिव वाभेद “एष सर्वेश्वर” इत्यादि श्रुतेः॥८॥ पदच्छेद- तदानीम् एतौ ईश्वरप्राज्ञौ चैतन्यप्रदीप्ताभिः अतिसूक्ष्माभिः अज्ञानवृत्तिभिः आनन्दम् अनुभवतः ‘आनन्दभुक् चेतोमुखः प्राज्ञः” इति श्रुतेः। सुखम् अहम् अस्वाप्सम्, न किञ्चिद् अवेदिषम् इति, उत्थितस्य परामर्श-उपपत्तेः अनयोः समष्टिव्यष्ट्योः वन-वृक्षयोः इव जलाशयजलयोः इव वा अभेदः। एतत् उपहितयोः ईश्वरप्राज्ञयोः अपि वनवृक्ष- अवच्छिन्न-आकाशयोः इव, जलाशयजलगत्प्रतिबिम्बित-आकाशयोः इव वा अभेदः।” एषः सर्वेश्वरः इत्यादि श्रुतेः॥८॥