भारतकोश
वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

वेदान्तसार (नृसिंहसरस्वती टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Vedantasara by Sadananda Yogindra

सदानन्द योगीन्द्र द्वारा

स्रोत: खेमराज श्रीकृष्णदास · खेमराज श्रीकृष्णदास · 1940 (उद्गम)

DevanagariSanskritpublished145 पृष्ठ

पृष्ठ 41, कुल 145 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 41

संस्कृतटीका-भाषाटीकासमेत । ( ४१ ) सूक्ष्मशरीराणि सप्तदशावयवानि लिंग- शरीराणि। अवयवास्तु ज्ञानेन्द्रियपंचकं- बुद्धिमन्सी कर्मेन्द्रियपंचकं वायुपंचकं- चेति। ज्ञानेन्द्रियाणि श्रोत्रत्वक्चक्षुर्जिह्वाघ्राणाख्या- नि। एतान्याकाशादीनांसात्विकांशेभ्यो व्यस्तेभ्यः पृथक्क्रमेणोत्पद्यन्ते। बुद्धिर्नाम निश्चयात्मिकान्तः करणवृत्तिः। मनो नाम संकल्पविकल्पात्मिकान्तः करणवृत्तिः ॥ ४१ ॥ ( सं० टी० ) सूक्ष्मशरीरस्वरूपभूतानवयवानाह। अवय वास्त्विति । ज्ञानेंद्रियाणि श्रोत्रत्वक्चक्षुर्जिह्वघ्राणाख्यानि। सात्विकांशादाकाशाच्छ्रोत्रमुत्पद्यते। सात्विकांशाद्वायोःत्वगिं द्रियम्। सात्विकांशात्तेजसः चक्षुः। सात्विकांशाज्जलाज्जिह्वा। सा त्विकांशायाः पृथिव्याः सकाशात् घ्राणेंद्रियं चेति। क्रमेणोत्प- द्यंत इत्याह। एतानीति । बुद्धेर्लक्षणमाह। बुद्धिरिति। ब्रह्मैवाह- मिति निश्चयात्मिकैवान्तःकरणवृत्तिरेव बुद्धिरित्यर्थः । मनसो लक्षणमाह । मनोनामेति । अहं चिद्रूपो देहो वेति संशया- त्मिकान्तःकरणवृत्तिरेव मन इत्यर्थः ॥ ४१ ॥ ( भा० टी० ) सूक्ष्मशरीर दिखलाते हैं । सप्तदश १७ अवयवयुक्त लिङ्गशरीरको सूक्ष्मशरीर कहते हैं। पञ्च ज्ञाने- न्द्रिय पञ्च कर्म्मेन्द्रिय पञ्चवायु मन और बुद्धि यह सप्तदश- १७ अवयव कहलाते हैं नेत्र कर्ण नासिका जिह्वा और त्वचा यह पांच अवयवही पञ्चज्ञानेन्द्रिय कहाते हैं यह ज्ञा-