वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

तृतीयोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् १०६ सूतः - कथमेवं भविष्यति । नियतं अश्वत्थामा-गोविन्देन सुदर्शनस्य निशितं धारापथं प्रापितः । सूतः--एतदपि नास्ति । अश्वत्थामा--शङ्के नापदमन्यतः खलु गुरोरेभ्यश्चतुर्थादिहम् ॥ ९ ॥ सूतः--कुमार, एतेऽपि तस्य कुपितस्य महास्त्रपाणेः किं धूर्जटेरिव तुलामपयान्ति सङ्ख्ये । अन्तेवासिदयालुः = अन्तेवासिनः दयाकर्त्ता, एतेन अर्जुनस्योपरि दयया शस्त्रप्रहारो न कृतः अत एव तस्य प्राणस्य मृत्युरित्याशयः । आसादितः किमिति अत्रापि सम्बध्यते । एवम् = अर्जुनेन मृत्युः, कथ भविष्यति । अर्जुनो न हन्तेति भावः । गोविन्देन=कृष्णेन, सुदर्शनस्य=तन्नामकचक्रस्य, निशितं = तीक्ष्णम्, धारापथम्= शस्त्रस्याग्रभागम् ( धार ) इति प्रसिद्धम् । प्रापितः = गमितः, मारित इत्यर्थः । इदमपि नेत्याह-एतदपीति । एभ्यः = गोविन्दभीमार्जुनभ्यः, चतुर्थात्, अन्यतः = परस्मात्, गुरोः = द्रोणस्य आपदं = मृत्युम्, अहं न, शङ्के=सन्देह्मि, खलु, एभ्योऽतिरिक्तः तस्य हन्ता न कोऽपि सम्भवति तथा च कथं मृत्युरिति भावः । शार्दूलविक्रीडितं छन्दः ॥ ९ ॥ अन्वय-संख्ये, धूर्जटेः, इव, महास्त्रपाणेः कुपितस्य तस्य, एते, अपि किम्, तुलाम् उपयान्ति । यदा, तु, शोकोपसद्धहृदयेन, शस्त्रम्, त्यक्तम् तदा, अस्य, रिपुणा, अतिघोरम्, विहितम् ॥ १० ॥ गृहीतशस्त्रस्य तस्य एतेऽपि हन्तारः न सम्भवन्तीत्याह-एतेऽपीति । संख्ये = सङ्ग्रामे, धूर्जटेः = महादेवस्य, इव, महास्त्रपाणेः = महास्त्रं पाणौ यस्य तस्य, कुपितस्य = क्रुद्धस्य, तस्य = द्रोणस्य, एते = कृष्णभीमार्जुनः, अपि, किं तुलां= सादृश्यम्, उपयान्ति = प्राप्स्यन्ति । तु = किन्तु । यदा, शोकोपसद्धहृदयेन= सूत-यह कैसे सम्भव है । अश्वत्थामा-क्या भगवान् वासुदेव ने सुदर्शन चक्र की धार के घाट पर उतारा है । सूत-यह भी नहीं । अश्वत्थामा-इन तीनों के अतिरिक्त किसी चौथे व्यक्ति से मेरे पिता के वध की आशङ्का मुझे होती ही नहीं ॥ ९ ॥ सूत-कुमार, ये तीनों भी एक साथ मिलकर क्रुद्ध महास्त्रापाणि शङ्कर भगवान की तरह युद्ध में उनकी