वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 192, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ेंयहाँ पृष्ठ का पंक्ति-दर-पंक्ति लिप्यन्तरण प्रस्तुत है:
१७२ वेणीसंहारं नाटकं मे रणप्पहारवेअणा (इति साटोपं परिक्रम्य ।) सुणादु देव । अत्थिदाणीं कुमालदुस्सासणवह- (इत्यर्धोक्ते मुखमाच्छाद्य शङ्कां नाटयति । यद्देव आज्ञाप- यति । देवस्य मुकुटमणिप्रभावेणापनीता मे रणप्रहारवेदना । शृणोतु देवः । अस्ती- दाणीं कुमारदुःशासनवध - ) सूतः -सुन्दरक, कथय । कथितमेव देवेन । दुर्योधनः -कथ्यताम् । श्रुतमस्माभिः । सुन्दरकः-(स्वगतम् ।) कथं दुस्सासणवहो सुदो देवेण । (प्रका- शम् ।) सुणादुदेवो । अज्ज दाव कुमालदुस्सासणवहामरिंसिदेण सामिणा अङ्गराएण किदचुडिलभिउडीभङ्कभोषणललाढवट्टेण अविण्णादसंधाणती- क्खमोक्खणिक्खित्तसरधारावरिसिणा अभिजुत्तो सो दुराआरा दुस्सास- णवेरिओ मज्झमपण्डवो । (कथं दुःशासनवधः श्रुतो देवेन । शृणोतु देवः । अद्य तावत्कुमारदुःशासनवधामर्षितेन स्वामिनाङ्गराजेन कृतकुटिलभ्रुकुटीभङ्गभीषणललाट- अपनीता = दूरीकृता, रणप्रहारवेदना = रणे यो प्रहारः तेन या वेदना दुःखम् । कुमारदुःशासनवधेति-अप्रियं भ्रातृवधं कथयितुमशक्नुवन् वाक्यसमाप्तिमकृत्वा एव विरराम सुन्दरकः । विज्ञातवृत्तान्तः सूतोऽवोचत् - सुन्दरकेति । कुमारदुःशासनवधामर्षितेन = कुमारदुःशासनस्य वधेन आमर्षितः क्रुद्धो यः तेन, अङ्गराजेन=कर्णेन, कृतकुटिलभ्रुकुटीभङ्गभीषणललाटपट्टेन = कुटिलः वक्री यो भ्रुकुटीभङ्गः क्रोधेन ललाटसङ्कोचकरणं तेन भीषणः ललाटपट्टः मस्तकस्थितोष्णीषः कृतः येन, अविज्ञातसन्धानतीक्ष्णमोक्षनिशितशरधारावर्षिणा = अविज्ञातो सन्धान- तीक्ष्णमोक्षौ येन स चासौ निशितशरधारावर्षी तेन, अभियुक्तः = अधिगृहीतः, रत्नों की महिमा से युद्ध के प्रहार की पीड़ा शान्त हो गई [गर्व के साथ आगे बढ़कर] सुनिए महाराज ! आज तो कुमार दुःशासन का वध........ (आधी बात कह कर मुख ढँक लेता है) सूत-सुन्दरक ! कहो । दुर्योधन ने तो कह दिया है । दुर्योधन-कहो । मैं सुन चुका हूँ । सुन्दरक-(मन ही मन) महाराज ने दुःशासन का वध नीचे सुन लिया ? (प्रकट रूप से) सुनिये राजाधिराज ! आज कुमार दुःशासन के वध से क्रुद्ध स्वामी अङ्गाधिपराज [कर्ण] ने अपनी कुटिल भौंहें चढ़ाकर ललाट प्रदेश को भयानक बना लिया ! उनके बाणों के