वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 207, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ेंचतुर्थोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् १८७ चिते अङ्गराजवृषसेनरथकूलंकषे द्वे बाणनद्यौ । ताभ्यामपि द्वाभ्यामन्योन्यदर्शित- शिक्षाविशेषाभ्यामभियुक्तः स दुराचारो मध्यमपाण्डवः ।) दुर्योधनः—ततस्ततः । सुन्दरकः—तदो अ देव, गण्डीविणा ताररसिदजीआणिग्घोसमेत्तवि- ण्णादबाणवरिसेण तह आअरिद पत्तिहिं जह ण णहत्तलं ण सामी ण रहो ण धरणी ण कुमालो ण केदुवंसो ण वलाइँ ण सारही ण तुरङ्गमा ण दिसाओ ण वीरलोओ अ लक्खीअदि । (ततश्च देव, गाण्डीविना ताररसित- ज्यानिर्घोषमात्रविज्ञातवाणवर्षेण तथा चरितं पत्रिभिर्यथा न नभस्तलं न स्वामी न रथो न धरणी न कुमारो न केतुवंशो न बलानि न सारथिनं तुरङ्गमा न दिशो न वीरलोकश्च लक्ष्यते ।) दुर्योधनः—(सविस्मयम् ।) अङ्गराजवृषसेनरथकूलंकषे = कर्णवृषसेनरथावेव कूले कषे ते कर्षन्तः 'सर्वकूला- भ्रकरीषेषु कष' इति खच्प्रत्ययः । 'अरुर्वि'ति मुमागमः । बाणनद्यौ = बाणा एव नदी ते । ताभ्यां = कर्णवृषसेनाभ्याम् । ताररसितज्यानिर्घोषमात्रविज्ञातवाणवर्षेण = तारेण उच्चै रसिता शब्दिता या ज्या धनुर्गुणः तस्या निर्घोषमात्रेण विज्ञातः बाणवर्षः येन तेन, ज्याशब्दमात्रेणैव बाणवर्षणं ज्ञायते बाणवर्षणानामतिशीघ्रतया करणादिति भावः । गाण्डीविना कर्त्रा, पत्रिभिः = शरैः 'कलम्बमार्गगणशराः पत्री रोप इषुद्वयोर्'त्यमरः । तथा, चरितं = कृतम्, यथा, नभस्तलम् = आकाशमण्डलम्, स्वामी = कर्णः, धरणी=पृथ्वी, केतुः = ध्वजम्, सर्वाणि बाणेर्व्याप्तत्वान्न दृष्टानीति भावः । दीं । उन दोनों (कर्ण और वृषसेन) के साथ, जो एक दूसरे से अपनी-अपनी शिक्षा की कला का प्रदर्शन कर रहे थे, वह मझला पाण्डुकुमार भीमसेन भिड़ गया ! दुर्योधन—तो फिर••••••। सुन्दरक—इसके उपरान्त महाराज ! गाण्डीवधारी [अर्जुन] ने बाणों की वर्षा से,- जो केवल धनुष की प्रत्यञ्चा के गगनभेदी टङ्कार से प्रतीत हो रही थी, इस प्रकार बाणों के द्वारा कौशल प्रदर्शन किया कि आकाशमण्डल, स्वामी कर्ण, रथ, भूमि, कुमार वृषसेन, पताकादण्ड, सैन्य, सारथी, घोड़े दिशायें और सैनिक-वर्ग इनमें से कोई भी दृष्टि में नहीं आता था । दुर्योधन—(विस्मित होकर) उसके उपरान्त क्या हुआ ?