वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 206, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ें१८६ वेणीसंहारं नाटकं सुन्दरकः—सुणादु देवो। 'अरे दुज्जोहणप्पमुहा कुरुबलसेणापहुणो अविणअगोकण्णधार कण्ण, तुम्हेहिं मह परोक्खं बहुहिं महारहेहिं पडि- वारिअ एआई कम पुत्तओ अहिम्मणू व्वावादिदो अह उण तुह्माण पेक्ख- न्ताणं एव्व एदं कुमालविससेणं सुमरिदव्वसेस करोमि त्ति भणिअ सगव्वं आप्फालिदं णेण वज्जणिग्घादभीसणजीआरवं गण्डोवम्। सामिणा वि सज्जकिदं कालपुट्ठम्। (शृणोतु देवः । अरे, दुर्योधनप्रमुखाः कुरुबलसेनाप्रभवः अविनयनौकर्णधारकणं, युष्माभिर्मम परोक्षं बहुभिर्महारथैः परिवृत्यैकाकी मम पुत्रकोऽभिमन्युर्व्यापादितः अहं पुनर्युष्माकं प्रेक्षमाणानामेवैतं कुमारवृषसेनं स्मर्तव्यशेषं करोमि' इति भणित्वा सगर्वमास्फालितमनेन वज्रनिर्घातघोषभीषणजीवारवं गाण्डी- वम् । स्वामिनापि सज्जीकृतं कालपृष्ठम् । दुर्योधनः—(सावहित्यम् ) ततस्ततः । सुन्दरकः—तदो अ देव, पडिसिद्धभीमसेणसमलकम्मारम्भेण गण्डी- विणा विरइदा अङ्कराअविससेणरहकूलंकसाओ दुवे बाणनदीओ । तेहिं वि दुवेहि अण्णोण्यदंसिदसिक्खाविसेसहि आभजुत्तो सो दुराआरो मज्झमपण्डवो (ततश्च देव, प्रतिषिद्धभीमसेनसमरकर्मारम्भेण गाण्डीविना विर- परिवृत्य = मिलित्वा । व्यापादितः=हतः । स्मर्तव्यशेषं = स्मर्तव्यः स्मरणं शेषः यस्य तादृशं करोमि । भावे तव्यप्रत्ययः । स्मरणमात्रमेवावशिष्टं स्यात्, मया हननादिति भावः । गाण्डीवम् = अर्जुनधनुः । कालपृष्ठं = कर्णस्य धनुः । 'अथ कर्णस्य कालपृष्ठं शरासनम्' । 'कपिव्दजस्य गाण्डीवगाण्डिवौ पुन्नपुंसकौ, इत्यमरः । सुन्दरक—सुनिए, महाराज ! 'अरे दुर्योधनप्रभृति कौरवसेनानायको और असभ्यता रूपी जलयान के कर्णधार कर्ण ! तुम सब बहुत से महारथियोंने मिलकर मेरी अनुपस्थिति में असहाय मेरे पुत्र अभिमन्यु का वध किया है और मैं तुम लोगों के समक्ष ही कुमार वृषसेन को स्मृतिमात्र शेष रक्खूँगा (अर्थात् उसकी जीवन-लीला समाप्त कर दूँगा)। इस प्रकार कहकर अहङ्कार के साथ गाण्डीव धनुष को, जिसकी प्रत्यञ्चा का शब्द वज्रपात के सदृश है, चढ़ाया । महाराज कर्ण ने भी 'कालपृष्ठ' नामक धनुष को खींचा । दुर्योधन—(आकृति छिपाकर) तो फिर क्या हुआ ? सुन्दरक—इसके अनन्तर महाराज ! भीमसेन के युद्ध को रोककर अर्जुन ने कर्ण और वृषसेन के रथरूपी तट को काटकर गिराने वाली दो बाणों की नदियाँ निर्माण कर