वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)
Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary
भट्ट नारायण द्वारा
पृष्ठ 205, कुल 355 में से
संदर्भ में पढ़ेंचतुर्थोऽङ्कः ] प्रबोधिनी-प्रकाश-द्वयोपेतम् १८५ प्रच्छादितं समराङ्गणम्। भणितं च स्वामिनाङ्गराजेन - 'भो वीर वृकोदर, असमा- प्तस्तव ममापि समरव्यापारः। तदनुमन्यस्व मां मुहूर्तम्। प्रेक्षावहे तावद्वत्सस्य तव भ्रातुश्च धनुर्वेदशिक्षाचातुर्य्यम्' । तवाप्येतत्प्रेक्षणीयम् इति । ) दुर्योधनः-ततस्ततः । सुन्दरकः-तदा देव, विस्समिदाओधनव्वावारा मुहुत्तविस्समिदणि- जवेराणुबन्धा दुवे वि पेक्खआ जादा भीमसेणङ्कराआ। (ततो देव, विश्रमि- तायोधनव्यापारौ मुहुर्विश्रामितनिजवैरानुबन्धौ द्वावपि प्रेक्षकौ जातौ भीमसेना- ङ्गराजौ । ) दुर्योधनः-( साभिप्रायम् ) ततस्ततः । सुन्दरकः-तदो देव, सत्तिखण्डणामरिसिदेण गण्डीविणा भणिअम्- अरे रे दुज्जोहणप्पमुहा-( इत्यर्धोक्तौ लज्जां नाटयति ।) (ततश्च देव शक्ति- खण्डनामर्षितेन गाण्डीविना भणितम् - अरे रे दुर्योधनप्रमुखाः -) दुर्योधनः-सुन्दरक, कथ्यताम् । परवचनमेतत् । णास्तु कुशीलवा' इत्यमरः । समराङ्गणं = सङ्ग्रामस्थानम् । अनुमन्यस्वेति मुहूर्तं सङ्ग्रामं त्यजेत्यर्थः, । वत्सस्य = कुमारवृषसेनस्य, तव भ्रातुः=अर्जुनस्य च धनुर्वेद- शिक्षाचातुर्य्यं = धनुर्विद्याशिक्षणनिपुणत्वम् । विश्रामितायोधनव्यापारौ = विश्रान्तैः आयोधनव्यापारः युद्धक्रिया याभ्यां तौ द्वौ = भीमकणौ । मेरा और तुम्हारा संग्राम अभी समाप्त नहीं हुआ है तो क्षणमात्र के लिए विश्राम लेने दो। जिससे हमलोग क्षणमात्र तक अपने पुत्र [ वृषसेन ] और तुम्हारे भ्राता [ अर्जुन ] की धनुर्वेदशिक्षा निपुणता को देख लें। तुम्हें भी यह देखना ही है।' दुर्योधन-इसके पश्चात् ? सुन्दरक-तो फिर महाराज ! दोनों ही कर्ण और भीम युद्ध को स्थगित करके क्षण मात्र के लिए अपनी शत्रुता को विश्राम देकर [ उस वृषसेन और अर्जुन के युद्ध के ] दर्शक बन गए। दुर्योधन-[ उत्कट इच्छा के साथ ] तो फिर ! सुन्दरक-इसके बाद महाराज ! शक्ति के छिन्न-भिन्न करने के कारण कुपित अर्जुन ने कहा, 'अरे, दुर्योधन प्रभृति......' (आधा कहकर लज्जा का अभिनय करता है)। दुर्योधन-कहो सुन्दरक ! यह तो दूसरे के मुख की बात है।