भारतकोश
वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

वेणीसंहारम् (भट्ट नारायण - संस्कृत मूल एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

Venisamhara Nataka of Bhatta Narayana with Commentary

भट्ट नारायण द्वारा

DevanagariHindipublished355 पृष्ठ

पृष्ठ 212, कुल 355 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 212
१९२वेणीसंहारं नाटकं

दृष्टिविनिक्षिप्ता। सुन्दरक, एहीति भणितं च। ततोऽहमुपगतः स्वामिसमीपम्। ततोऽपनीय शीर्षस्थानात्पट्टिकां शरीरसंग्लितैः शोणितविन्दुभिर्लिप्तमुखं वाणं कृत्वाऽ- भिलिख्य प्रेषितो देवस्य संदेशः।) (दुर्योधनो गृहीत्वा वाचयति।) यथा—स्वस्तिमहाराजदुर्योधन समराङ्गणात्कर्ण एतदस्तं कण्ठे गाढ- मालिङ्ग्य विज्ञापयति— अस्त्रग्रामविधौ कृतौ न समरेष्वस्यास्ति तुल्यं पुमान् भ्रातृभ्योऽपि ममाधिकोऽयममुना जेयाः पृथासूनवः। निःश्वासेन दुःखं व्यज्यत इति भावः। मयि = सुन्दरके, दृष्टिः = नेत्रम्, विनिक्षिप्ता= निपातिता दत्तेत्यर्थः। भणितमित्यस्य कर्म—एहीति। शीर्षस्थानात् = मस्तकात्, पट्टिकां = मस्तकवेठनवस्त्रम्, अपनीय = अधोनिपात्य, शरीरसंग्लितैः = देहप्रसूतैः, बाणं = शरम्, लिप्तमुखं = लिप्तं मुखं यस्य तादृशं, कृत्वा, अभिलिख्य पट्टिकायामिति शेषः। देवस्य = भवतः, संदेशः = बोधयितुमिष्टवचनम्, प्रेषितः = प्रहितः। कर्णेन पत्रं लिखित्वा प्रेषितमिति भावः। महाराजदुर्योधनमित्यस्य आलिङ्ग्येत्यत्र विज्ञापयतीत्यत्र चान्वयः। अन्वयः—समरेषु, अस्त्रग्रामविधौ, कृती, अस्य, तुल्यः, पुमान्, न, अस्ति, अयम्, मम, भ्रातृभ्यः, अपि, अधिकः, (अतः) अमुना, पृथासूनवः जेयाः, इति, अहम्, यत्, सम्भावितः, मया, दुःशासनारिः, न च, हतः, (अतः) स्वयमेव, त्वम्, भुजयोः, वीर्येण, बाष्पेण, वा, तम्, दुःखप्रतिकारम्, एहि ॥ १२ ॥ यदर्थं त्वयाहं सम्मानितः तन्मया नाकारीत्याह = अस्त्रग्रामविधौ कृतीति । समरेषु, अस्त्रग्रामविधौ = आयुधसमूहसञ्चालने, कृती = निपुणः, अस्य = कर्णस्य, तुल्यः = सदृशः पुमान्, न अस्ति। एतादृशवीरोऽन्यो नास्तीति भावः। अयं = कर्णः, भ्रातृभ्यः, अपि, अधिकः = बलवान्, अमुना = कर्णेन, पृथासूनवः = पृथापुत्राः शिर से पट्टी खोलकर शरीर से निकलते हुए रक्तविन्दुयों से बाण के मुख को लिप्त कर सन्देश लिखा और महाराज के समीप प्रेषित कर दिया। (ऐसा कहकर पत्रिका देता है ओर दुर्योधन उसे लेकर पढ़ता है) — स्वस्ति, कण्ठ से आलिङ्गनपूर्वक कर्ण समरभूमि से महाराज दुर्योधन को सूचित करता है— 'युद्धस्थल के बीच शस्त्रास्त्र प्रयोग में इसके समान निपुण कोई नहीं है। यह मेरे आताभों से बढ़कर है। यह कुन्ती के पुत्रों पर विजय प्राप्त करेगा'—इस प्रकार की